Najnowsze orzecznictwo sądu dotyczące wypadków przy pracy

Autor: Martyna Dziedzic Data publikacji: 07.05.2026 r. Numer wydania: 2/2026

Prawo

Orzecznictwo

Próbę zdefiniowania pojęcia „rażące niedbalstwo” podjął Sąd Najwyższy w wyroku z 6.08.1976 r. (III PRN 19/76, Legalis) przyjmując, że przez działanie z rażącym niedbalstwem należy rozumieć między innymi sytuacje, w których poszkodowany pracownik zdaje sobie sprawę z grożącego mu niebezpieczeństwa, gdyż zwykle występuje ono w danych okolicznościach faktycznych, wobec czego każdy człowiek o przeciętnej przezorności ocenia je jako ewidentne, a mimo to, z naruszeniem przepisów BHP, bez potrzeby naraża się na to niebezpieczeństwo, ignorując następstwa własnego zachowania.

Innym przykładem próby zdefiniowania pojęcia „rażącego niedbalstwa” może być wyrok Sądu Najwyższego – Izba Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych z dnia 3 sierpnia 2016 r. I UK 439/15, w którym SN podkreślił, że:

,,o zakwalifikowaniu zachowania jako rażąco niedbałego w rozumieniu art. 10 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (t.j. Dz.U z 2016 r. poz. 277), można mówić także wówczas, gdy sprawca umyślnie (świadomie, celowo) i bez uzasadnionej potrzeby narusza podstawowe zasady bezpiecznego postępowania oraz ignoruje następstwa swojego zachowania, nie przewidując (nie uświadamiając sobie), że może ono doprowadzić do wypadku, chociaż możliwość wystąpienia takiego skutku w danych okolicznościach jest łatwa do przewidzenia nawet dla osoby o niskiej przezorności i nieposiadającej specjalnej wiedzy”.

Zacytowane wyżej wyroki nadal zachowują swą aktualność. W najnowszym orzecznictwie sądów powszechnych zwraca się uwagę na to, że ,,rażące niedbalstwo zachodzi wówczas, gdy poszkodowany zachowuje się w sposób jaskrawo odbiegający od norm bezpiecznego postępowania i świadczący o całkowitym zlekceważeniu przepisów dotyczących ochrony życia i zdrowia, pojęcie „rażącego niedbalstwa”, przewidzianego w ustawie wypadkowej nie jest równoznaczne ze „zwykłym niedbalstwem”, czyli takim zachowaniem pracownika, który przewiduje skutki swego działania (lub zaniechania), lecz spodziewa się, że ich uniknie oraz gdy skutków tych nie przewiduje, chociaż może i powinien je przewidzieć” – wyrok Sądu Okręgowego w Sieradzu ‒ IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 27 marca 2025 r., IV Ua 18/24.

Podsumowując:

ocena zachowania należytej staranności wymaga odniesienia jej do przeciętnej przezorności osób znajdujących się w zbliżonych sytuacjach,
możliwość i obowiązek przewidywania skutku należy ocenić indywidualnie, w zależności od poziomu wiedzy, doświadczenia i możliwości intelektualnych ubezpieczonego,
rażące niedbalstwo stanowi kwalifikowaną postać braku należytej staranności w przewidywaniu konsekwencji własnego zachowania i polega na przekroczeniu podstawowych, elementarnych reguł ostrożności,
ocena, czy ww. zasady zostały przekroczone, musi być dokonywana indywidualnie w okolicznościach konkretnego przypadku.

Przykład

Pracownik 25 lutego 2026 r. rozpoczął pracę przy obsłudze maszyn. W trakcie instruktażu stanowiskowego został poinformowany, że wymiany elementów ma dokonywać po wyłączeniu maszyny. 28 lutego 2026 r. pracownik uległ wypadkowi przy pracy – maszyna podczas wymiany elementów, pomimo tego, że została wyłączona, nagle, samoistnie się uruchomiła, miażdżąc palce pracownika.

W toku postępowania powypadkowego wyszło na jaw, że pracownik nie został należycie przeszkolony z zakresu zasad BHP – pracodawca nie poinstruował go, że dokonywanie naprawy maszyny nie powinno mieć miejsca bez odłączenia jej od źródła zasilania. Samo wyłącznie maszyny, bez odcięcia jej od źródła zasilania, nie jest wystarczające do dokonywania napraw.

W takim przypadku odpada możliwość przypisania pracownikowi rażącego niedbalstwa.

Optyka zmieni się natomiast w sytuacji, gdyby pracodawca z należytą starannością przeszkolił pracownika i wprost go poinformował, że przez wyłączenie maszyny należy rozumieć odcięcie jej od źródeł zasilania, a nie tylko naciśnięcie guzika.