PraŚląski profil ryzyka zawodowego. O nowych i starych wyzwaniach bezpieczeństwa pracy. Rozmowa z Piotrem Kalbronem, Okręgowym Inspektorem Pracy w Katowicach
Piotr Kalbron, Okręgowy Inspektor Pracy w Katowicach w rozmowie z Waldemarem Walkiewiczem, redaktorem naczelnym „Promotora BHP”, opowiada o specyfice bezpieczeństwa pracy na Śląsku, zmianach zachodzących wraz z transformacją gospodarczą regionu oraz nowych zagrożeniach związanych z automatyzacją, presją wydajnościową i zdrowiem psychospołecznym pracowników.
Województwo śląskie to region o wyjątkowo silnym zapleczu przemysłowym – górnictwo, hutnictwo, energetyka, logistyka, budownictwo i przemysł ciężki. Czy z perspektywy OIP w Katowicach można mówić o „śląskim profilu ryzyka zawodowego”, odmiennym od reszty kraju?
Tak, z perspektywy Okręgowego Inspektoratu Pracy w Katowicach można mówić o specyficznym „śląskim profilu ryzyka zawodowego”. Nie jest to formalna kategoria, ale realny układ zagrożeń wynikający ze struktury gospodarczej regionu.
Województwo śląskie wyróżnia się koncentracją sektorów o podwyższonym ryzyku zawodowym: górnictwa, budownictwa, przetwórstwa przemysłowego, energetyki, logistyki i przemysłu ciężkiego. To branże, w których występują jednocześnie zagrożenia mechaniczne, energetyczne, techniczne, chemiczne i organizacyjne. Właśnie dlatego działania kontrolne i prewencyjne Okręgowego Inspektoratu Pracy w Katowicach koncentrują się szczególnie na sektorach wysokiego ryzyka.
Naturalnym pierwszym skojarzeniem, z uwagi na specyfikę województwa śląskiego, pozostaje branża górnicza. W wypadkach przy pracy w tej branży na terenie województwa śląskiego odnotowano zarówno w 2023 roku, jak i w 2024 roku siedem ofiar śmiertelnych, a w 2025 roku dziewięć. Natomiast w szerszym kontekście, mając na uwadze pozostałe branże, jak wynika ze Sprawozdania z działalności Okręgowego Inspektoratu Pracy w Katowicach za 2025 rok, inspektorzy pracy zbadali w 2023 roku 258 wypadków przy pracy, w których śmierć poniosło 21 osób.
W 2024 roku zbadano 280 wypadków, w których zginęło 29 osób, a w 2025 roku przeprowadzono badanie 277 wypadków przy pracy, w których śmierć poniosło 19 osób.
Dane te pokazują skalę zagrożeń występujących w regionie i potwierdzają, że województwo śląskie pozostaje jednym z najbardziej wymagających obszarów nadzoru nad bezpieczeństwem pracy w Polsce.
Potwierdzają to również dane GUS dotyczące wskaźnika wypadkowości. W 2023 roku wskaźnik dla województwa śląskiego wynosił 6,56 poszkodowanych na 1000 pracujących i był najwyższy w kraju. W 2024 roku wyniósł 6,53, co również oznaczało najwyższy poziom w Polsce. W 2025 roku wskaźnik spadł do poziomu 6,18, jednak nadal był drugim najwyższym wynikiem w kraju, po województwie opolskim.
Co istotne, ten spadek nie jest przypadkowy. To efekt konsekwentnych działań kontrolnych, nadzorczych, edukacyjnych i prewencyjnych prowadzonych przez Okręgowy Inspektorat Pracy w Katowicach. W regionie o tak dużej koncentracji przemysłu ciężkiego nawet niewielkie obniżenie wskaźnika wypadkowości oznacza realne ograniczenie liczby osób poszkodowanych w pracy.
W samym 2025 roku inspektorzy pracy OIP w Katowicach przeprowadzili ponad 7 tysięcy kontroli, wydali ponad 31 tysięcy decyzji, ponad 35 tysięcy wniosków w wystąpieniach.
Nie można jednak oceniać „śląskiego profilu ryzyka zawodowego” wyłącznie przez pryzmat wypadków przy pracy. Istotnym problemem pozostają także choroby zawodowe charakterystyczne dla branży przemysłowej i górniczej. Dane Wyższego Urzędu Górniczego pokazują, że dominującą grupę chorób zawodowych w polskim górnictwie stanowią pylice płuc. Problem ten ma szczególne znaczenie właśnie na Śląsku, gdzie koncentruje się zdecydowana większość krajowego górnictwa. Pylica jest chorobą szczególnie niebezpieczną, ponieważ jej skutki ujawniają się często dopiero po wielu latach pracy w narażeniu na pyły przemysłowe.
Dlatego odpowiedzią naszego Urzędu jest nie tylko kontrola, ale budowanie trwałej kultury bezpieczeństwa pracy. W 2025 roku w Okręgowym Inspektoracie Pracy w Katowicach rozpoczęto realizację Śląskiej Strategii Ograniczania Wypadków przy Pracy na lata 2025-2027.
Jest to program łączący działania kontrolne, szkoleniowe, eksperckie i promocyjne. Istotnym elementem Strategii jest również Akademia Dobrych Praktyk skierowana do służb BHP, pracodawców i kadry zarządzającej z województwa śląskiego.
Można więc powiedzieć, że „śląski profil ryzyka zawodowego” jest faktem. Wynika z przemysłowego charakteru regionu, koncentracji branż wysokiego ryzyka i skali zagrożeń. Jednocześnie stopniowy spadek wskaźnika wypadkowości pokazuje, że konsekwentne działania Okręgowego Inspektoratu Pracy w Katowicach przynoszą wymierne efekty. W regionie takim jak Śląsk każda poprawa statystyk oznacza przede wszystkim mniej ludzkich tragedii i więcej osób, które bezpiecznie wracają po pracy do domu.
Śląsk od lat przechodzi transformację gospodarczą – obok przemysłu ciężkiego rosną centra logistyczne, nowoczesna produkcja, usługi i sektor automotive. Czy zmiana struktury gospodarki zmienia również profil naruszeń prawa pracy i zagrożeń, które identyfikuje PIP?
Tak, transformacja gospodarcza województwa śląskiego bardzo wyraźnie zmienia charakter zagrożeń i naruszeń prawa pracy. Nie oznacza to jednak zaniku tradycyjnych problemów związanych z przemysłem ciężkim. Na Śląsku obserwujemy dziś nakładanie się dwóch modeli ryzyka – klasycznych zagrożeń przemysłowych oraz nowych wyzwań wynikających z dynamicznego rozwoju logistyki, nowoczesnej produkcji, usług i rozbudowanych łańcuchów podwykonawstwa.
Górnictwo, budownictwo czy przemysł nadal pozostają sektorami wysokiego ryzyka, ale coraz większego znaczenia nabierają transport, gospodarka magazynowa, centra logistyczne i zakłady nowoczesnej produkcji. To właśnie tam coraz częściej koncentrują się problemy związane nie tylko z bezpieczeństwem technicznym, ale również z organizacją pracy, presją wydajnościową i niestabilnymi formami zatrudnienia.
Dobrze pokazuje to struktura kontroli prowadzonych przez Okręgowy Inspektorat Pracy w Katowicach. Wśród branż najczęściej objętych działaniami kontrolnymi znalazły się handel i naprawy, przetwórstwo przemysłowe, transport i gospodarka magazynowa, budownictwo, usługi administracyjne, gastronomia oraz ochrona zdrowia i pomoc społeczna. To wyraźny sygnał, że mapa zagrożeń na śląskim rynku pracy jest dziś znacznie szersza niż jeszcze kilkanaście lat temu.
Nadmienić należy, że w 2025 roku do OIP w Katowicach wpłynęło 6387 skarg i wniosków, czyli o 25% więcej niż rok wcześniej. Najczęściej dotyczyły one nieprawidłowości z zakresu wynagrodzeń, czasu pracy, legalności zatrudnienia oraz nieprzestrzegania przepisów i zasad bezpieczeństwa i higieny pracy. To pokazuje, że współczesne ryzyka coraz częściej dotyczą nie tylko samego stanowiska pracy, ale również sposobu organizacji zatrudnienia i zarządzania personelem.
Szczególnie widoczne jest to w logistyce i gospodarce magazynowej. Praca w centrach logistycznych łączy klasyczne zagrożenia techniczne, takie jak ruch wózków jezdniowych, transport wewnętrzny czy pracę na wysokości, z bardzo dużą presją wydajnościową. W praktyce oznacza to ryzyko pracy w pośpiechu, przeciążenia psychofizycznego i większego prawdopodobieństwa błędów prowadzących często do wypadków przy pracy.
Równocześnie coraz większym wyzwaniem staje się rotacja pracowników oraz rozproszenie odpowiedzialności w rozbudowanych strukturach podwykonawczych. Dotyczy to szczególnie sektora automotive, magazynowania i nowoczesnej produkcji, gdzie część pracowników zatrudniana jest przez agencje pracy tymczasowej lub wykonuje pracę w krótkich cyklach zatrudnienia. W takich warunkach trudniej o skuteczne wdrożenie pracownika, odpowiedni poziom szkoleń oraz trwałą kulturę bezpieczeństwa pracy.
Widać to również w strukturze wypadków przy pracy. Statystycznie największa grupa poszkodowanych była zatrudniona w przetwórstwie przemysłowym – 28,4%. Kolejne miejsca zajmowały budownictwo – 20,4%, górnictwo i wydobywanie – 17,7%, handel i naprawy – 8,3% oraz transport i magazynowanie – 3,7%.
To bardzo istotna zmiana. Jeszcze kilkanaście lat temu bezpieczeństwo pracy na Śląsku kojarzono przede wszystkim z górnictwem i hutnictwem. Dziś zagrożenia są znacznie bardziej rozproszone i często wynikają nie tylko z pracy przy maszynach, ale również z modelu organizacji pracy, tempa wykonywania obowiązków, wielopoziomowego podwykonawstwa czy problemów komunikacyjnych w wielokulturowych zespołach pracowniczych.
Coraz większego znaczenia nabierają również zagrożenia psychospołeczne takie jak przemęczenie, stres, presja wyniku czy problemy związane z relacjami w miejscu pracy. To konsekwencja rynku pracy, który staje się coraz bardziej dynamiczny i konkurencyjny.
Można więc powiedzieć, że transformacja gospodarcza Śląska nie eliminuje ryzyka zawodowego, lecz zmienia jego charakter. Obok tradycyjnych zagrożeń przemysłowych coraz większą rolę odgrywają dziś kwestie organizacji pracy, rotacji zatrudnienia, presji wydajnościowej oraz jakości zarządzania bezpieczeństwem pracy. Dlatego współczesna ochrona pracy wymaga już nie tylko nadzoru nad warunkami technicznymi, ale również znacznie szerszego spojrzenia na sposób funkcjonowania całego środowiska pracy.
Co tydzień otrzymaj od nas porządną dawkę wiedzy o BHP!
