Szkolenia okresowe a służba BHP: co wolno zlecić, a czego lepiej nie wpisywać do obowiązków?

Zakres obowiązków służby BHP jest ściśle określony przepisami, co budzi wątpliwości w kontekście prowadzenia szkoleń okresowych. W artykule wyjaśniono, kiedy udział pracownika służby BHP w szkoleniach jest dopuszczalny, a kiedy może naruszać obowiązujące regulacje.

Z artykułu dowiesz się:

• czy służba BHP może prowadzić szkolenia okresowe w ramach etatu,
• kiedy dopuszczalne jest zlecenie szkoleń na podstawie odrębnej umowy,
• jakie obowiązki i ryzyka ponosi pracodawca przy organizacji szkoleń BHP.

Coraz częściej pojawia się pytanie, czy pracownik służby BHP może prowadzić szkolenia okresowe w zakładzie pracy oraz czy pracodawca może wpisać taki obowiązek do zakresu jego zadań. Odpowiedź nie jest tak oczywista, jak mogłoby się wydawać, ponieważ przepisy regulują zarówno zasady organizacji szkoleń okresowych, jak i ścisły zakres zadań służby BHP. W niniejszym artykule wyjaśniam, gdzie przebiega granica między dopuszczalnym wsparciem organizacyjnym a niedozwolonym obciążaniem służby BHP zadaniami wykraczającymi poza jej ustawową rolę.

Zadania pracownika służby BHP

Zakres zadań służby BHP reguluje Rozporządzenie Rady Ministrów z 2 września 1997 r. w sprawie służby bezpieczeństwa i higieny pracy (dalej: SłużBHP). Katalog zadań, które można powierzyć służbie BHP, jest zamknięty. Stanowi o tym wprost § 2 ust. 2 SłużBHP, zgodnie z którym służba BHP nie może być obciążana innymi zadaniami, niż te wymienione w ust. 1, z wyjątkiem pracownika zatrudnionego przy innej pracy, o którym mowa w art. 237¹¹ § 1 Kodeksu pracy.

Zgodnie z przepisami do zakresu działania służby BHP należą:

1. Przeprowadzanie kontroli warunków pracy oraz przestrzegania przepisów i zasad bezpieczeństwa i higieny pracy.
2. Bieżące informowanie pracodawcy o stwierdzonych zagrożeniach zawodowych wraz z wnioskami zmierzającymi do ich usuwania.
3. Sporządzanie i przedstawianie pracodawcy, co najmniej raz w roku, okresowych analiz stanu bezpieczeństwa i higieny pracy, zawierających propozycje przedsięwzięć technicznych i organizacyjnych mających na celu zapobieganie zagrożeniom życia i zdrowia pracowników oraz poprawę warunków pracy.
4. Udział w opracowywaniu planów modernizacji i rozwoju zakładu pracy oraz przedstawianie propozycji dotyczących uwzględnienia w tych planach rozwiązań techniczno-organizacyjnych zapewniających poprawę stanu bezpieczeństwa i higieny pracy.
5. Udział w ocenie założeń i dokumentacji dotyczących modernizacji zakładu pracy albo jego części, a także nowych inwestycji, oraz zgłaszanie wniosków dotyczących uwzględnienia wymagań bezpieczeństwa i higieny pracy w tych założeniach i dokumentacji.
6. Udział w przekazywaniu do użytkowania nowo budowanych lub przebudowywanych obiektów budowlanych albo ich części, w których przewiduje się pomieszczenia pracy, urządzeń produkcyjnych oraz innych urządzeń mających wpływ na warunki pracy i bezpieczeństwo pracowników.
7. Zgłaszanie wniosków dotyczących wymagań bezpieczeństwa i higieny pracy w stosowanych oraz nowo wprowadzanych procesach produkcyjnych.
8. Przedstawianie pracodawcy wniosków dotyczących zachowania wymagań ergonomii na stanowiskach pracy.
9. Udział w opracowywaniu zakładowych układów zbiorowych pracy, wewnętrznych zarządzeń, regulaminów i instrukcji ogólnych dotyczących bezpieczeństwa i higieny pracy oraz w ustalaniu zadań osób kierujących pracownikami w tym zakresie.
10. Opiniowanie szczegółowych instrukcji dotyczących bezpieczeństwa i higieny pracy na poszczególnych stanowiskach pracy.
11. Udział w ustalaniu okoliczności i przyczyn wypadków przy pracy oraz w opracowywaniu wniosków wynikających z badania przyczyn i okoliczności tych wypadków oraz zachorowań na choroby zawodowe, a także kontrola realizacji tych wniosków.
12. Prowadzenie rejestrów, kompletowanie i przechowywanie dokumentów dotyczących wypadków przy pracy, stwierdzonych chorób zawodowych i podejrzeń o takie choroby, a także przechowywanie wyników badań i pomiarów czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy.
13. Doradztwo w zakresie stosowania przepisów oraz zasad bezpieczeństwa i higieny pracy.
14. Udział w dokonywaniu oceny ryzyka zawodowego, które wiąże się z wykonywaną pracą.
15. Doradztwo w zakresie organizacji i metod pracy na stanowiskach, na których występują czynniki niebezpieczne, szkodliwe dla zdrowia lub warunki uciążliwe, oraz doboru najwłaściwszych środków ochrony zbiorowej i indywidualnej.
16. Współpraca z właściwymi komórkami organizacyjnymi lub osobami, w szczególności w zakresie organizowania i zapewnienia odpowiedniego poziomu szkoleń w dziedzinie bezpieczeństwa i higieny pracy oraz zapewnienia właściwej adaptacji zawodowej nowo zatrudnionych pracowników.
17. Współpraca z laboratoriami upoważnionymi, zgodnie z odrębnymi przepisami, do dokonywania badań i pomiarów czynników szkodliwych dla zdrowia lub warunków uciążliwych występujących w środowisku pracy w zakresie organizowania tych badań i pomiarów oraz sposobów ochrony pracowników przed tymi czynnikami lub warunkami.
18. Współpraca z laboratoriami i innymi jednostkami zajmującymi się pomiarami stanu środowiska naturalnego, działającymi w systemie państwowego monitoringu środowiska, określonego w odrębnych przepisach.
19. Współdziałanie z lekarzem sprawującym profilaktyczną opiekę zdrowotną nad pracownikami, a w szczególności przy organizowaniu okresowych badań lekarskich pracowników.
20. Współdziałanie ze społeczną inspekcją pracy oraz z zakładowymi organizacjami związkowymi w zakresie:
    a) podejmowania przez nie działań mających na celu przestrzeganie przepisów oraz zasad bezpieczeństwa i higieny pracy, w trybie i w zakresie ustalonym w odrębnych przepisach,
    b) podejmowanych przez pracodawcę przedsięwzięć mających na celu poprawę warunków pracy.
21. Uczestniczenie w konsultacjach w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy, a także w pracach komisji bezpieczeństwa i higieny pracy oraz innych zakładowych komisji zajmujących się tą problematyką.
22. Inicjowanie i rozwijanie na terenie zakładu pracy różnych form popularyzacji problematyki bezpieczeństwa i higieny pracy oraz ergonomii.

Czy służba BHP może prowadzić szkolenia okresowe?

W zakresie szkoleń Rozporządzenie posługuje się dość ogólnym sformułowaniem, stanowiąc, że do zadań służby BHP należy „współpraca z właściwymi komórkami organizacyjnymi lub osobami, w szczególności w zakresie organizowania i zapewnienia odpowiedniego poziomu szkoleń w dziedzinie bezpieczeństwa i higieny pracy oraz zapewnienia właściwej adaptacji zawodowej nowo zatrudnionych pracowników” (§ 2 ust. 1 pkt 16 SłużBHP). Z przepisu tego nie wynika jednak odpowiedzialność służby BHP za bezpośrednie przeprowadzanie szkoleń.

Również Rozporządzenie Ministra Gospodarki i Pracy w sprawie szkolenia w dziedzinie bezpieczeństwa i higieny pracy (dalej: SzkolBHP) milczy w kwestii możliwości organizowania szkoleń okresowych przez służbę BHP. Jedynie w § 10 wskazuje, że instruktaż ogólny w ramach szkolenia wstępnego może być prowadzony m.in. przez pracownika służby bezpieczeństwa i higieny pracy.

Z powyższych względów, w tym w szczególności mając na uwadze, że służba BHP nie może być obciążana innymi zadaniami, niż wspomniane wyżej, należy uznać, że pracownik służby BHP w ramach swojego etatu nie może przeprowadzać szkoleń okresowych.

Galeria