Pięć pomysłów na poprawę stanu BHP w wojsku

W artykule zaprezentowano pomysły na poprawienie stanu bezpieczeństwa w siłach zbrojnych. Jakie działania według autora należałoby podjąć?

Może Cię także zainteresować: Nowe przepisy usprawnią inspekcyjne kontrole

Dla każdego behapowca truizmem jest, że praca w przemyśle oraz budownictwie ma związek z poważnymi zagrożeniami wypadkowymi. I te niebezpieczeństwa obficie występują pomimo tego, że cechują się sporą powtarzalnością w zakresie przeprowadzanych przez pracownika codziennych czynności zawodowych. To znaczy, że inspektor BHP może na podstawie własnego doświadczenia zwizualizować sobie to, jak będzie wyglądać przeciętny dzień ślusarza czy murarza. Ze względu na nieprzewidywalność oraz różnorodność wyzwań stawianych przed Wojskiem Polskim takiej sztuki tak łatwo nie dokonamy. Stąd też za o wiele trudniejsze zadanie można uznać zapewnienie bezpiecznej służby żołnierzom. Funkcjonariusze mundurowi muszą w końcu wykonywać na co dzień diametralnie różne zadania, często w pośpiechu, mając na uwadze rozkazy przełożonego, do tego przy zmiennych warunkach atmosferycznych oraz terenowych.

Wspomniane czynniki razem wzięte skutkują tym, że raz na jakiś czas media rozpisują się z wielką chęcią o różnorakich tragicznych zdarzeniach, jakie miały miejsce podczas ćwiczeń wojskowych. Przykładami tych niefortunnych incydentów mogą być następujące wzmianki prasowe:

1. Zaginięcie żołnierza wojsk specjalnych podczas nurkowania na Bałtyku [1]
2. Śmierć saperów na poligonie na terenie dawnego 13. Dywizjonu Rakietowego Obrony Powietrznej [2]
3. Wypadek z moździerzem na polskim poligonie. Ranni czterej żołnierze [3]
4. Śmiertelny wypadek w Tatrach. Nie żyje żołnierz Wojsk Specjalnych [4]
5. Tragiczny wypadek na poligonie w Drawsku Pomorskim [5]

Powyższe negatywne epizody to tylko pewien wycinek rzeczywistości. Wspomniana wyliczanka mogłaby być o wiele dłuższa. Została ona przytoczona wyłącznie w celu pokazania tego, że istnieje potrzeba wdrożenia nowych rozwiązań prawnych, mających na celu ochronę zdrowia i życia funkcjonariuszy. Nie zapominajmy, że każdy wypadek w służbie oznacza marnotrawstwo niebagatelnych środków finansowych podatnika. Dajmy na to wyszkolenie żołnierza wojsk specjalnych to kwota rzędu około miliona złotych [6]. Stąd też, zdaniem autora niniejszego tekstu, wskazane jest:

1. Umundurowanie służby BHP w Siłach Zbrojnych RP

Obecnie wojskowi behapowcy są z reguły pracownikami cywilnymi, którzy na tle sektora prywatnego zarabiają niewielkie pieniądze. Dlatego też najzdolniejsi specjaliści ds. BHP wolą pracować w prężnej korporacji, która godnie płaci. Gdyby behapowiec był funkcjonariuszem, mógłby liczyć na większe wynagrodzenie oraz lepszy posłuch i prestiż służby. Należy zaznaczyć, że w Służbie Więziennej takie rozwiązania funkcjonują, więc nie jest to ewenement [7].

2. Powołanie zespołu roboczego ds. poprawy stanu BHP w wojsku, w którym znajdą się specjaliści z sektora cywilnego oraz wojskowi behapowcy

Przewodnią ideą tego organu byłoby zaimportowanie do sił zbrojnych najlepszych praktyk, które funkcjonują w prywatnych firmach. Przykładowo, dla rozwiniętych przedsiębiorstw oczywiste jest, że trzeba minimalizować ręczne przenoszenie ładunków na rzecz przemyślanego transportu wewnątrzzakładowego. Z kolei żołnierze na ogół nie mają dostępu do takich elementarnych rozwiązań jak wózki ręczne paletowe. Dlatego też siłą własnych mięśni przerzucają ciężkie skrzynki z wyposażeniem z magazynu broni i do niego. Nie omieszkajmy wspomnieć, że tego typu prace prędzej wywołają przepuklinę, niż wzmocnią sprawność fizyczną szeregowego.

3. Wdrożenie nowego rozporządzenia dotyczącego kwestii BHP w wojsku

Obecnie żołnierze są chronieni przez część zapisów działu dziesiątego Kodeksu pracy z pewnymi wyłączeniami [8]. Przez dłuższy czas funkcjonowało Rozporządzenie Ministra Obrony Narodowej z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie stosowania do żołnierzy zawodowych przepisów Kodeksu pracy w dziedzinie bezpieczeństwa i higieny pracy [9], zostało ono jednak uchylone 6 grudnia 2014 r., choć było ono prawidłowym kierunkiem rozwojowym, gdyż narzucało pewne dodatkowe obostrzenia. Zdaniem autora potrzebne są nowe rozwiązania, które niejako zrekompensują żołnierzom „utracone” zapisy działu dziesiątego k.p., – mogą to być np. częstsze niż do tej pory szkolenia okresowe BHP dla żołnierzy, nałożenie (na przełożonych) obowiązku dotyczącego sporządzania raportów nt. poprawy stanu BHP, zastosowanie behawioralnych metod poprawy bezpieczeństwa pracy.

4. Położenie większego nacisku na tworzenie ciekawych szkoleń BHP oraz atrakcyjnych wizualnie stanowiskowych instrukcji BHP (z dużą liczbą zdjęć i wyjaśnień, dla każdego sprzętu militarnego)

Niestety wielu dowódców, często nieświadomie, popełnia przestępstwo przeciw wiarygodności dokumentów [10]. Dajmy na to, że przełożeni naciskają na behapowca, by skrócić czas (ustalonego przecież odgórnie przez rozwiązania prawne) obowiązkowego szkolenia BHP. Do tego mają miejsce sytuacje, w których to przedstawiciele korpusu szeregowych dostają fikcyjne papiery bądź listy obecności do podpisania, gdyż nikt nie zapewnił im możliwości zapoznania się z pełną treścią dokumentu. Takie zachowania są, nad czym warto ubolewać, niezwykle częste. Wszelkie pozorowane działania należy wreszcie zacząć bezwzględnie zwalczać.

5. Wdrożenie w wojsku systemu zarządzania BHP zgodnego z normą ISO 45001

Wśród poważnych firm prywatnych tego typu standardy stały się już normą. Na samym początku wspomniany system mógłby pilotażowo funkcjonować tylko w wybranych, najlepszych jednostkach wojskowych. Warto podkreślić, że niektóre instytucje państwowe w swojej codziennej działalności funkcjonują według norm ISO. Przykładem niech będą Powiatowe Stacje Sanitarno-Epidemiologiczne, które korzystają z przepisów PN-EN ISO/IEC 17020:2012.

Podsumowanie

Aby poprawić stan BHP w wojsku, musi zaistnieć zasadnicza zmiana mentalna wśród najwyższych kadr oficerskich. Na ogół polskie siły zbrojne działają w ten sposób, że starają się zamiatać pod dywan wszelkie niewygodne fakty na temat swojego funkcjonowania. Innymi słowy, jeżeli coś negatywnego się wydarzyło, to nie rozmawiamy na ten temat, nie podejmujemy żadnych działań naprawczych, tylko chowamy głowę w piasek. Jakakolwiek krytyka złożona pod naszym adresem to podły atak, a nie szansa na rozwój, na zmianę. I to nastawienie jest sprzeczne z duchem współczesnego podejścia do zagadnień BHP, w którym za klucz można uznać wyciąganie właściwych wniosków z wcześniej popełnionych błędów.

Piśmiennictwo

1. Pawłowski S., Stelmach W.: Żołnierz wojsk specjalnych zaginął podczas nurkowania na Bałtyku. https://www.rmf24.pl/regiony/trojmiasto/news-zolnierz-wojsk-specjalnych-zaginal-na-baltyku-trwaja-poszuki,nId,7471207#crp_state=1 (dostęp: 29.12.2024 r.).
2. Konopka K.: Śmierć saperów na poligonie. Rzecznik pułku podaje szczegóły. https://www.pap.pl/aktualnosci/smierc-saperow-na-poligonie-rzecznik-pulku-podaje-szczegoly-aktualizacja (dostęp: 29.12.2024 r.).
3. Wypadek z moździerzem na polskim poligonie. Ranni żołnierze. https://www.onet.pl/informacje/onettrojmiasto/wypadek-z-mozdzierzem-na-poligonie-w-strzepczu-ranni-zolnierze/8h1eynv,79cfc278 (dostęp: 29.12.2024 r.).
4. Baraniak K.: Śmiertelny wypadek w Tatrach. Nie żyje żołnierz Wojsk Specjalnych. https://tatromaniak.pl/aktualnosci/smiertelny-wypadek-w-tatrach-9/ (dostęp: 29.12.2024 r.).
5. Tragedia na poligonie. Nie żyje drugi z żołnierzy. https://wiadomosci.onet.pl/kraj/tragedia-na-poligonie-nie-zyje-drugi-z-zolnierzy/w563z74 (dostęp: 29.12.2024 r.).
6. Jaroń D.: Specjalsi wracają z emerytury. Dla dobra nas wszystkich. https://tygodnik.interia.pl/news-specjalsi-wracaja-z-emerytury-dla-dobra-nas-wszystkich,nId,5334385 (dostęp: 29.12.2024 r.).
7. Ustawa z dnia 9 kwietnia 2010 r. o Służbie Więziennej (Dz.U. z 2024 r., poz. 1869, art. 117a).
8. Rozporządzenie Ministra Obrony Narodowej z dnia 22 kwietnia 2022 r. w sprawie stosowania do żołnierzy w czynnej służbie wojskowej oraz żołnierzy pełniących służbę w aktywnej rezerwie i w pasywnej rezerwie przepisów Kodeksu pracy w dziedzinie bezpieczeństwa i higieny pracy (Dz.U., 2022, poz. 877).
9. Rozporządzenie Ministra Obrony Narodowej z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie stosowania do żołnierzy zawodowych przepisów Kodeksu pracy w dziedzinie bezpieczeństwa i higieny pracy (Dz.U., 2004, nr 108, poz. 1148).
10. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny (Dz.U., 2024, poz. 17 z późn. zm., art. 270-277).

Czytaj również: Prawo do wypoczynku ma być realizowane w naturze

Galeria