Czas pracy kierowców w praktyce. Wnioski z kontroli PIP i planowane zmiany w prawie

Główny Inspektor Pracy w corocznym sprawozdaniu z działalności Państwowej Inspekcji Pracy przedstawił Sejmowi RP propozycje zmian w prawie, które mają na celu poprawę przestrzegania przepisów o czasie pracy kierowców. Nadrzędnym celem tych regulacji jest ochrona zdrowia pracowników oraz zapobieganie wypadkom wynikającym ze zmęczenia. Mają one także na celu zapewnienie uczciwych warunków konkurencji w sektorze transportowym.

Wyniki kontroli i skala naruszeń

W ramach Krajowej Strategii Kontroli w latach 2023–2025 oraz w pierwszym półroczu 2026 roku inspektorzy pracy skontrolowali łącznie ponad 1,6 miliona dni pracy kierowców. Przeprowadzono 1931 kontroli u 1913 pracodawców, badając dokumentację ponad 10 tysięcy zatrudnionych. Ponad 77% kontroli objęło mikro- i małe przedsiębiorstwa zatrudniające do 49 pracowników. W tych firmach nadzór nad przepisami często sprawuje bezpośrednio sam właściciel. W analizowanym okresie wydano 1581 decyzji administracyjnych nakładających kary pieniężne na łączną kwotę blisko 6 milionów złotych.

Analiza wykazała powtarzalny profil nieprawidłowości:

• Naruszenia norm unijnych (rozporządzenie WE nr 561/2006): Najczęstszym uchybieniem jest brak zapewnienia kierowcom 45-minutowych przerw po 4,5 godzinach jazdy, a także skracanie lub brak wymaganego 11-godzinnego odpoczynku dziennego i przekraczanie dziennego limitu jazdy.
• Naruszenia ustawy o czasie pracy kierowców: Poważnym problemem pozostaje przekraczanie 10-godzinnego limitu pracy w porze nocnej (obejmującego zarówno prowadzenie pojazdu, jak i inne czynności) – odnotowano od 4,5 do ponad 5,5 tysiąca takich przypadków rocznie. Często pomijana jest także dodatkowa przerwa wymagana po 6 godzinach pracy.

Przyczyny problemów w branży transportowej

Inspekcja Pracy wskazuje na szereg czynników prowadzących do naruszeń. W wielu firmach nadzór ma charakter bierny, a dane z kart i tachografów nie są analizowane w celu prewencji. Dodatkowo brakuje praktycznych szkoleń dla kierowców, co w połączeniu z barierą językową cudzoziemców rodzi błędy w obsłudze urządzeń.

Na sytuację wpływ mają także uwarunkowania rynkowe. Zalicza się do nich m.in. presja ze strony firm spedycyjnych narzucających napięte grafiki dostaw, ograniczona rentowność oraz trudności ze znalezieniem miejsc postojowych. Ponadto istotnym czynnikiem jest rezygnacja z podwójnych załóg ze względów oszczędnościowych.

Postulaty zmian legislacyjnych

W obliczu problemów systemowych Główny Inspektor Pracy zaproponował konkretne zmiany legislacyjne. Obejmują one:

• Doprecyzowanie regulacji dotyczących czasu pracy kierowców.
• Uproszczenie zasad wynagradzania i rozliczeń po wdrożeniu Pakietu Mobilności.
• Zwiększenie przejrzystości dokumentacji płacowej oraz uregulowanie wypłaty świadczeń za przewozy międzynarodowe.
• Wzmocnienie funkcji prewencyjnej sankcji poprzez podwyższenie kar za najcięższe naruszenia i utrudnianie kontroli.

Kontrola w firmach transportowych pozostaje pierwszym krokiem nadzorczym – stosowane środki, w tym decyzje administracyjne, mają na celu zarówno represję, jak i skuteczną prewencję wypadkową.

Czytaj także: Jak prawidłowo złożyć skargę do Państwowej Inspekcji Pracy? Poradnik dla pracowników

Źródło: Państwowa Inspekcja Pracy