Inspektor pracy zamiast sądu? Co zmienią nowe przepisy o Państwowej Inspekcji Pracy

Nowe sankcje i konsekwencje dla pracodawców

Projekt ustawy przewiduje również istotne zwiększenie wysokości kar finansowych. Maksymalna grzywna nakładana przez PIP ma wzrosnąć do 60 000 zł. Co więcej, decyzje inspektorów będą wydawane na podstawie analizy ryzyka, a nie jak dotychczas głównie na podstawie skarg.

Z punktu widzenia firm przemysłowych to istotna zmiana w filozofii kontroli: PIP będzie reagować nie tylko na konkretne przypadki naruszeń, lecz systemowo analizować dane o zatrudnieniu i składkach.

Przekształcenie umowy cywilnoprawnej lub kontraktu B2B w umowę o pracę będzie mieć także konsekwencje podatkowe i składkowe. Pracodawca stanie się płatnikiem zaliczek PIT oraz składek ZUS za cały okres objęty decyzją PIP. Może to oznaczać konieczność złożenia korekt deklaracji i dopłaty zaległych kwot wraz z odsetkami.

Firmy mogą stanąć przed koniecznością dokonania korekt obejmujących wiele miesięcy lub nawet lat. Warto zatem z wyprzedzeniem ustalić z działem finansowym i doradcami podatkowymi zasady współpracy na wypadek decyzji PIP, aby uniknąć ryzyka sankcji i błędów rozliczeniowych.

Wątpliwości konstytucyjne i praktyczne problemy

Choć intencją ustawodawcy jest wzmocnienie ochrony pracowników, eksperci wskazują, że projekt może budzić wątpliwości konstytucyjne. Pojawia się pytanie, czy przekazanie PIP kompetencji quasi-sądowych nie naruszy zasady trójpodziału władzy.

Kontrowersje budzi również tryb odwoławczy. Pracodawcy będą mogli zaskarżyć decyzję PIP, ale dopiero po jej wykonaniu – co w praktyce może prowadzić do poważnych problemów organizacyjnych, szczególnie w przedsiębiorstwach o dużej skali zatrudnienia.

Co zyskają pracownicy?

Z perspektywy pracowników nowe przepisy mają na celu ułatwienie dochodzenia praw, bez konieczności wszczynania wielomiesięcznych procesów sądowych. Decyzja inspektora pracy pozwoli szybciej uzyskać uprawnienia takie jak płatny urlop, wynagrodzenie za nadgodziny czy ochrona przed nieuzasadnionym zwolnieniem.

W założeniu ma to ograniczyć zjawisko „fikcyjnych” umów cywilnoprawnych, które od lat są jednym z najczęściej krytykowanych elementów polskiego rynku pracy.

Co powinni zrobić przedsiębiorcy?

Nowelizacja ustawy o PIP wymusi na firmach konieczność dokładnej weryfikacji stosowanych form współpracy. Duże zakłady, w których część personelu funkcjonuje na kontraktach B2B lub zleceniach, powinny już dziś rozpocząć audyt wewnętrzny, aby zidentyfikować potencjalne obszary ryzyka.

Rekomendacje dla menedżerów i działów prawnych

1. Przeprowadź audyt umów – sprawdź, które umowy cywilnoprawne mogą mieć cechy stosunku pracy i przygotuj plan ich modyfikacji.
   
   
2. Zaktualizuj procedury – opracuj polityki i instrukcje regulujące zasady współpracy z podwykonawcami i kontraktorami.
   
   
3. Przygotuj się na zdalne kontrole – zapewnij pełny dostęp do dokumentacji pracowniczej w formie elektronicznej oraz sprawny obieg informacji między działami HR, prawnym i finansowym.
   
   
4. Zadbaj o szkolenia dla kadry kierowniczej – menedżerowie powinni wiedzieć, jak rozpoznawać sytuacje, w których współpraca może być zakwalifikowana jako stosunek pracy.
   
   
5. Uwzględnij ryzyka w budżecie – przekształcenie umów może oznaczać konieczność uregulowania zaległych składek i świadczeń. Warto przygotować się finansowo na takie scenariusze.
   
   

Nowa rzeczywistość dla rynku pracy

Projekt nowelizacji ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy znajduje się na etapie rządowych prac legislacyjnych – został opublikowany w sierpniu 2025 r. i oczekuje na dalsze procedowanie. Jego przyjęcie planowane jest na IV kwartał 2025 roku. Choć nie jest jeszcze znany ostateczny kształt przepisów, kierunek zmian jest już przesądzony. Ich celem jest wzmocnienie roli inspektorów pracy i zwiększenie skuteczności egzekwowania przepisów prawa pracy.

Dla przemysłu to moment, w którym warto przestać traktować kontrolę PIP jako formalność, a zacząć postrzegać ją jako realne ryzyko regulacyjne. Odpowiednie przygotowanie – audyt umów, uporządkowanie modeli współpracy i weryfikacja procesów kadrowych – może przesądzić o tym, czy nowy system będzie źródłem problemów, czy narzędziem porządkującym relacje z personelem.

Może Cię zainteresować również: 45 proc. pracowników martwi się o własne zdrowie. To zdecydowanie więcej niż rok temu