Rola BHP w ochronie zdrowia psychicznego pracowników na przykładzie sektora służby zdrowia

Zaniedbane zdrowie psychiczne – luka systemowa

Problem zdrowia psychicznego medyków nie wynika z braku wiedzy, lecz z niewystarczającej reakcji systemowej. Służby BHP w placówkach medycznych koncentrują się głównie na zagrożeniach fizycznych, takich jak infekcje, urazy czy hałas, a pomijają cały wachlarz innych zagrożeń psychospołecznych. Pracodawcy rzadko podejmują działania ukierunkowane na identyfikację i eliminowanie źródeł stresu zawodowego, a podejmowane działania edukacyjne są niejako przeniesieniem na pracowników odpowiedzialności za własny dobrostan psychiczny.
Obowiązujące przepisy prawa pracy w niewielkim stopniu odpowiadają na współczesne wyzwania związane z wypaleniem zawodowym. Regulacje BHP nadal opierają się na modelu tzw. „twardej ochrony pracy”, nie uwzględniają w wystarczającym stopniu psychicznych oraz emocjonalnych obciążeń pracy w ochronie zdrowia.

Na ten problem zwróciła uwagę lek. Anna Bazydło z Porozumienia Rezydentów. Wskazała ona na wybiórczy charakter regulacji Kodeksu Pracy, które w praktyce nie zapewniają lekarzom skutecznej ochrony przed długotrwałym i nadmiernym obciążeniem pracą w godzinach nadliczbowych. Szczególnie istotnym zagadnieniem pozostaje systematyczne ograniczanie prawa pracowników ochrony zdrowia do 37-godzinnego odpoczynku tygodniowego, który w praktyce bywa skracany do 24 godzin. Podobnie limit 150 godzin pracy nadliczbowej rocznie pozostaje w sprzeczności z realiami kształcenia lekarzy rezydentów, którzy w celu realizacji programu specjalizacji muszą przepracować znacznie więcej godzin ponadnormatywnych.

Tego rodzaju rozwiązania systemowe w sposób istotny zwiększają ryzyko wypalenia zawodowego oraz pogorszenia kondycji psychicznej personelu medycznego.

Chociaż niektóre aspekty dotyczące zagrożeń psychospołecznych są uwzględnione w legislacji, nadal brakuje gruntownego podejścia (polityki, kodeksów postępowania, zaleceń itp.) do kompleksowego zarządzania zagrożeniami psychospołecznymi w środowisku pracy i wspierania zdrowia psychicznego pracowników.

W praktyce obowiązek ochrony zdrowia i życia pracowników z art. 207 Kodeksu pracy jest rozumiany bardzo wąsko – jako ochrona fizyczna. A przecież zgodnie z art. 207 Kodeksu pracy:

„Pracodawca jest obowiązany chronić zdrowie i życie pracowników przez zapewnienie bezpiecznych i higienicznych warunków pracy przy odpowiednim wykorzystaniu osiągnięć nauki i techniki”.

Prawo pracy obejmuje także ochronę zdrowia psychicznego – bo rozstrój zdrowia psychicznego to również choroba zawodowa. Zaniedbanie tego obszaru oznacza więc nie tylko moralną porażkę, ale także naruszenie prawa.