Azbestowa rewolucja uderzy w miliony pracowników

Urzędnicy chcą radykalnie przyspieszyć program usuwania rakotwórczego azbestu. Na początek proponują dla ponad czterech milionów budowlańców, energetyków, strażaków, ale też pracowników biurowych, specjalne oceny ryzyka zawodowego. Dodatkowa biurokracja czeka też tysiące przedsiębiorców, którzy mają nieruchomości z wbudowanymi elementami azbestowymi – dachami, rurami, ścianami bądź drogami zakładowymi.

Czytaj również: Wewnętrzny awans vs. rekrutacja zewnętrzna – którą drogę wybrać?

Tak wynika z projektu ustawy o wyrobach zawierających azbest przygotowanej w Ministerstwie Rozwoju i Technologii (numer UC60 w RCL), która zastąpi starą, w zasadzie rzadko egzekwowaną, ustawę z 19 czerwca 1997 r. o zakazie stosowania wyrobów zawierających azbest. Przez 27 lat ich stosowania udało się usunąć tylko 20 proc. zinwentaryzowanego azbestu. Nie wiadomo, ile tej szkodliwej substancji jest nieujawnione. Dariusz Furtacz, specjalista ds. BHP i właściciel firmy szkoleniowej, podkreśla, że azbest może znajdować się w bardzo wielu materiałach budowlanych używanych przed 2000 r.

To bomba z opóźnionym zapłonem tykająca na dachach i wewnątrz budynków, a jego utylizacja kosztuje fortunę. Groźny jest zwłaszcza tam, gdzie nie ma świadomości, że się znajduje. Chodzi np. o rury ciepłownicze w zasobach mieszkaniowych – podkreśla Dariusz Furtacz.

Czas leci nieubłaganie, ustawa stanęła w miejscu

Urzędnicy chcą przyśpieszyć ekologiczną rewolucję, do czego zobowiązuje ich dyrektywa 2023/2668/UE, którą trzeba wdrożyć do 21 grudnia 2025 r. Do tego dnia pracodawcy muszą sporządzić albo zaktualizować oceny ryzyka pracowników narażonych na azbest. Dotyczy to także osób pośrednio narażonych na działanie azbestu w swojej pracy lub miejscu zatrudnienia. Z szacunków ministerstwa wynika, że obowiązek ocen ryzyka zawodowego dotyczy nawet 4,2 miliona pracowników. Obejmuje również 54 tysiące firm użytkujących wyroby azbestowe.

O jakie branże chodzi? Strażacy, górnicy, służby ratunkowe, pracownicy przedsiębiorstw wodociągowych i kanalizacyjnych, ciepłowniczych, elektroenergetycznych, transportowych, instalacji przemysłowych, w których są wykorzystywane wyroby zawierające azbest, a nawet pracownicy pracujący w budynkach, których takie wyroby występują – czytamy w ocenie skutków regulacji. Oprócz dokonania ocen, trzeba też będzie przeszkolić pracowników narażonych na kontakt z azbestem przy zatrudnieniu i co trzy lata. W razie potrzeby zapewnić im odpowiednią odzież ochronną i minimalizację azbestowego ryzyka na stanowiskach pracy. Co ważne, szkolenia będą mogły prowadzić jedynie certyfikowane firmy.

Nie wiadomo dokładnie, jak się będzie w praktyce odbywać taka certyfikacja i jak będzie wyglądała lista wpisów firm szkoleniowych, gdyż być może (ze względu na rozbudowane wymagania) nie będzie komu szkolić – podkreśla Dariusz Furtacz.

Na jesieni ubiegłego roku powstała pierwotna wersja projektu ustawy. Ministerstwo Rozwoju i Technologii przewidywało jej wejście w życie w czerwcu, aby firmy miały pół roku na dostosowanie się. Niestety, projekt obecnie jest zamrożony. Na wiosnę spłynęły uwagi, większość uwzględniono, ale od tego czasu nic się nie dzieje.

To nie są tanie rzeczy

Ustawa to jednak nie wszystko, trzeba też wydać nowe rozporządzenie zamiast tego z 14 października 2005 r. Dotyczy zasad BHP przy zabezpieczeniu i usuwaniu azbestu oraz programu szkoleń w zakresie bezpiecznego użytkowania takich wyrobów.

W grudniu – według projektu ustawy – miałyby też stracić ważność wszystkie dotychczasowe uprawnienia szkoleniowe uzyskane na podstawie starych przepisów (tak wynika z art. 77 projektu ustawy w wersji z marca br.). Pracodawców czeka więc fala masowych szkoleń. Na rynku działają firmy oferujące szkolenia azbestowe, na razie skupione jednak na pracownikach firm usuwających azbest. Przykładowo, w Ośrodku Szkoleniowo-Dydaktycznym „OPERATOR” Sp. z o.o. kurs uprawniający do pracy przy azbeście kosztuje 500 zł. Uzyskane uprawnienia są ważne przez trzy lata. Natomiast w szczecińskim TSDB-BHP Inspektor taki kurs to wydatek 399 zł. Rozszerzenie zakresu szkoleń spowoduje, że kursy muszą najpierw znaleźć się na oficjalnej liście. Dopiero potem będą mogły szkolić.

A za usuwanie azbestu bez odpowiednich uprawnień grozi wysoka grzywna. To samo dotyczy sytuacji braku odpowiedniej dokumentacji – zaznacza Dariusz Furtacz, wskazując na art. 283 par. 1 kodeksu pracy.

Odpowiedzialni za stan BHP albo kierujący pracownikami lub innymi osobami fizycznymi, którzy nie przestrzegają przepisów lub zasad BHP, podlegają karze. Grzywna wynosi od 1000 zł do 30 000 zł.