Wigilia po raz pierwszy wolna od pracy. Ale nie dla wszystkich

W tym roku pracownicy skorzystają z nowego dnia ustawowo wolnego – Wigilii Bożego Narodzenia. Za nielegalne zobowiązanie do pracy w tym dniu grozi grzywna do 30 000 zł. Kara może być znacznie wyższa, gdy złamanie prawa dotyczy handlu – grzywna może wtedy sięgać do nawet 100 000 zł.

Czytaj również: Czynniki ryzyka zachorowania na nowotwory pochodzenia zawodowego w Europie – perspektywa płci

Długo oczekiwana zmiana w polskim kalendarzu świąt stała się faktem – w lutym 2025 r. Wigilię Bożego Narodzenia dodano do katalogu dni ustawowo wolnych od pracy. Obecnie w roku kalendarzowym takich wolnych dni jest więc już 14.

Większość z nas po raz pierwszy spędzi cały 24 grudnia w domu. Ponadto będzie mogła skupić się wyłącznie na przygotowaniach do świąt. Dzięki temu ten szczególny czas upłynie spokojnie, bez myślenia o pracy. Są jednak takie rodzaje usług oraz takie zawody, w których pracy nie można przerwać i musi być ona wykonywana również w święta.

Dozwolona praca w święto

Takie wyjątki określa art. 15110 Kodeksu pracy.

Przepis ten przewiduje, że praca w niedziele i święta, w tym w Wigilię, jest dozwolona:

1. w razie konieczności prowadzenia akcji ratowniczej w celu ochrony życia lub zdrowia ludzkiego, ochrony mienia lub środowiska albo usunięcia awarii,
2. w ruchu ciągłym,
3. przy pracy zmianowej,
4. przy niezbędnych remontach,
5. w transporcie i w komunikacji,
6. w zakładowych strażach pożarnych i w zakładowych służbach ratowniczych,
7. przy pilnowaniu mienia lub ochronie osób,
8. w rolnictwie i hodowli,
9. przy wykonywaniu prac koniecznych ze względu na ich użyteczność społeczną i codzienne potrzeby ludności, w szczególności w:
   • zakładach świadczących usługi dla ludności,
   • gastronomii,
   • zakładach hotelarskich,
   • jednostkach gospodarki komunalnej,
   • zakładach leczniczych podmiotów leczniczych i innych placówkach służby zdrowia przeznaczonych dla osób, których stan zdrowia wymaga całodobowych lub całodziennych świadczeń zdrowotnych,
   • jednostkach organizacyjnych pomocy społecznej oraz jednostkach organizacyjnych wspierania rodziny i systemu pieczy zastępczej zapewniających całodobową opiekę,
   • zakładach prowadzących działalność w zakresie kultury, oświaty, turystyki i wypoczynku,
10. w stosunku do pracowników zatrudnionych w systemie czasu pracy, w którym praca jest świadczona wyłącznie w piątki, soboty, niedziele i święta,
11. przy wykonywaniu prac polegających na świadczeniu usług lub zapewniających możliwość świadczenia usług z wykorzystaniem środków komunikacji elektronicznej w rozumieniu przepisów o świadczeniu usług drogą elektroniczną lub urządzeń telekomunikacyjnych w rozumieniu przepisów prawa komunikacji elektronicznej, odbieranych poza terytorium Rzeczypospolitej Polskiej – jeżeli zgodnie z przepisami obowiązującymi odbiorcę usługi, wolna w Polsce niedziela czy święto są u niego dniami pracy.

Osobom, dla których 24 grudnia będzie dniem roboczym, pracodawca będzie musiał oddać inny dzień wolny od pracy do końca okresu rozliczeniowego (najczęściej do 31 grudnia).

Praca w Wigilię w innym przypadku, niż pozwala na to art. 15110 Kodeksu pracy, jest zakazana. Gdyby mimo to pracodawca kazał pracownikowi przyjść do biura lub warsztatu, złamałby przepisy. W takiej sytuacji popełniłby wykroczenie zagrożone grzywną. Co więcej, kara może wynieść od 1000 zł aż do 30 000 zł.

Wolne także dla pracowników handlu

Wigilia Bożego Narodzenia jest – poza wskazanymi wyjątkami – wolna od zajęć zarobkowych dla wszystkich pracowników, w tym również zatrudnionych w handlu. W niedziele i święta w placówkach handlowych zakazany jest handel oraz wykonywanie czynności związanych z handlem, a także powierzanie wykonywania pracy w handlu oraz wykonywania czynności związanych z handlem.

Ważne!

Zakaz pracy w handlu obejmuje nie tylko pracowników, ale też osoby zatrudnione w placówce handlowej na podstawie umów cywilnoprawnych.

Zakaz nie dotyczy samego przedsiębiorcy. Może on stanąć za ladą sklepu 24 grudnia, a co więcej – może skorzystać z nieodpłatnej pomocy najbliższych – małżonka, dzieci czy  rodziców. Warunkiem jest jednak, że na co dzień nie zatrudnia tych osób na etat czy umowę cywilnoprawną.

Handel możliwy na stacji paliw, w aptece czy na siłowni 

Również od zakazu pracy w handlu obowiązują wyjątki. Przewiduje je art. 6 ustawy z 10 stycznia 2018 r. o ograniczeniu handlu w niedziele i święta oraz w niektóre inne dni (tekst jedn. Dz.U. z 2025 r. poz. 301).

W myśl tego przepisu zakaz pracy w handlu w święto nie obowiązuje:

Stacje paliw i handel specjalistyczny

• na stacjach paliw płynnych,
• w placówkach handlowych, w których przeważająca działalność polega na handlu kwiatami,
• w aptekach i punktach aptecznych,
• w zakładach leczniczych dla zwierząt,
• w placówkach handlowych, w których przeważająca działalność polega na handlu pamiątkami lub dewocjonaliami,
• W placówkach handlowych prowadzących taką działalność przeważają przede wszystkim punkty sprzedaży prasy. Ponadto działają tam także miejsca oferujące bilety komunikacji miejskiej oraz wyroby tytoniowe. Dodatkowo sprzedawane są w nich kupony gier losowych, a także zakładów wzajemnych.

Usługi pocztowe i infrastruktura krytyczna

• w placówkach pocztowych, w których przeważająca działalność polega na świadczeniu usług pocztowych,
• w placówkach handlowych w obiektach infrastruktury krytycznej,

Hotele, kultura, sport i rekreacja

• w placówkach handlowych w zakładach hotelarskich,
• w placówkach handlowych w zakładach prowadzących działalność w zakresie kultury, sportu, oświaty, turystyki i wypoczynku,

Jarmarki, festyny i imprezy okolicznościowe

• w placówkach handlowych organizowanych wyłącznie na potrzeby festynów, jarmarków i innych imprez okolicznościowych, tematycznych lub sportowo-rekreacyjnych, także gdy są one zlokalizowane w halach targowych,

Placówki lecznicze

• w placówkach handlowych w zakładach leczniczych podmiotów leczniczych i innych placówkach służby zdrowia przeznaczonych dla osób, których stan zdrowia wymaga całodobowych lub całodziennych świadczeń zdrowotnych,

Dworce, porty, przystanie

• w placówkach handlowych na dworcach, w portach i przystaniach – w zakresie związanym z bezpośrednią obsługą podróżnych,

Sprzedaż ryb i działalność rybacka

• w przypadku sprzedaży ryb w gospodarstwach rybackich, ze statku rybackiego i w placówkach handlowych zajmujących się wyłącznie odbiorem produktów rybnych,

Porty lotnicze i strefy wolnocłowe

• w placówkach handlowych w portach lotniczych,
• w strefach wolnocłowych,

Handel w środkach transportu

• w środkach transportu, na statkach, a także na morskich statkach handlowych, statkach powietrznych, platformach wiertniczych i innych morskich budowlach hydrotechnicznych,

Jednostki zamknięte: więzienia i wojsko

• na terenie jednostek penitencjarnych,
• w placówkach handlowych na terenie jednostek wojskowych,

Handel internetowy i automaty

• w sklepach internetowych, a także na platformach internetowych,
• w przypadku handlu towarami z automatów,

Rolniczy handel detaliczny i hurt farmaceutyczny

• w przypadku rolniczego handlu detalicznego,
• w hurtowniach farmaceutycznych,

Handel maszynami rolniczymi (1 czerwca – 30 września)

• w okresie od dnia 1 czerwca do dnia 30 września każdego roku kalendarzowego – w placówkach handlowych prowadzących handel wyłącznie maszynami rolniczymi, częściami zamiennymi do tych maszyn, materiałami eksploatacyjnymi do maszyn rolniczych, materiałami używanymi w trakcie bieżącej pracy maszyn rolniczych lub narzędziami do wymiany części zamiennych w maszynach rolniczych,

Handel przy cmentarzach

• w przypadku handlu kwiatami, wiązankami, wieńcami i zniczami przy cmentarzach,
• w zakładach pogrzebowych,

Osobiście prowadzony hand przez przedsiębiorcę

• w placówkach handlowych, w których handel jest prowadzony przez przedsiębiorcę będącego osobą fizyczną wyłącznie osobiście, we własnym imieniu i na własny rachunek,

Gastronomia

• w piekarniach, cukierniach i lodziarniach, w których przeważająca działalność polega na handlu wyrobami piekarniczymi i cukierniczymi,
• w placówkach handlowych, w których przeważającą działalnością jest działalność gastronomiczna,

Rynki rolno-spożywcze

• na terenie rolno-spożywczych rynków hurtowych prowadzonych przez spółki prawa handlowego, których przeważająca działalność polega na wynajmie, a także zarządzaniu nieruchomościami na użytek handlu hurtowego artykułami rolno-spożywczymi,

Podmioty kupujące na rynkach hurtowych

• w placówkach handlowych prowadzonych przez podmioty nabywające towary na terenie rolno-spożywczych rynków hurtowych, o których mowa w pkt 30, w zakresie czynności związanych z handlem oraz powierzania pracownikowi lub zatrudnionemu wykonywania tych czynności,

Skup produktów rolnych

• w placówkach handlowych, w których jest prowadzony wyłącznie skup produktów pochodzenia rolniczego, w szczególności zboża, rzepaku, rzepiku, buraków cukrowych, roślin białkowych, innych upraw polowych, owoców, warzyw, mleka surowego lub runa leśnego.

Ważne!

Przedsiębiorca, który powierzy pracę w handlu w Wigilię, gdy nie podlega pod żaden z ustawowych wyjątków, naraża się na grzywnę w wysokości od 1000 do nawet 100 000 zł.

Może Cię także zainteresować: Miesiąc tematyczny: Dobre praktyki BHP

Źródło: Państwowa Inspekcja Pracy