Inteligentne systemy cyfrowe służące poprawie bezpieczeństwa i higieny pracy

Inteligentne systemy cyfrowe poprawiają bezpieczeństwo w miejscu pracy dzięki możliwości proaktywnego monitorowania warunków pracy, co dopiero od niedawna jest możliwe. Przejrzyste wdrażanie i stosowanie technologii ma zasadnicze znaczenie. Pozwala utrzymać i budować zaufanie pracowników oraz łagodzić obawy związane z prywatnością, przetwarzaniem danych i nadmiernym poleganiem na technologii.

Czytaj również: Mobbing: profilaktyka i monitoring

• Angażowanie pracowników i ich przedstawicieli w projektowanie i użytkowanie inteligentnych systemów cyfrowych oraz zapewnienie prawidłowego zarządzania danymi przez nie gromadzonymi jest ważne, ponieważ zwiększa akceptację tych technologii i zaangażowanie w ich stosowanie.
• Inteligentne systemy cyfrowe powinny wspierać inne środki w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy (BHP). Dotyczy to np.: dostosowania miejsca pracy, szkolenia pracowników i budowania zaufania. Nie mogą jednak stanowić jedynego rozwiązania.
• Inteligentne narzędzia cyfrowe i technologie, takie jak np. urządzenia noszone na ciele, mogą wspierać inkluzję i różnorodność. Pozwalają one na dostosowanie się do potrzeb określonych grup pracowników.

Bezpieczeństwo pracy w świecie cyfrowym

Europejska Agencja Bezpieczeństwa i Zdrowia w Pracy (EU-OSHA) prowadzi ogólnoeuropejską kampanię „Zdrowe i bezpieczne miejsce pracy” na lata 2023–2025. Jej celem jest podniesienie świadomości na temat wpływu technologii cyfrowych na bezpieczeństwo i zdrowie w pracy. Jeśli projektanci odpowiednio zaprojektują technologie cyfrowe, mogą one być bezpieczne i efektywne. Ważne jest także ich właściwe wdrożenie i zarządzanie. Powinny być wykorzystywane zgodnie z podejściem ukierunkowanym na człowieka.

Poziom wykorzystania technologii w pracy wciąż rośnie. Ich wpływ na organizację pracy i warunki zatrudnienia nie jest jeszcze w pełni zrozumiany. Dlatego ważne jest opracowanie strategii ich wdrażania. Strategie te powinny wspierać i chronić bezpieczeństwo oraz zdrowie pracowników.

Inteligentne systemy cyfrowe służące poprawie BHP

Inteligentne systemy cyfrowe są coraz częściej wykorzystywane w różnych sektorach i miejscach pracy. Służą do monitorowania i poprawy stanu bezpieczeństwa i zdrowia pracowników poprzez identyfikację i ocenę różnych czynników ryzyka zawodowego. Dotyczy to zagrożeń fizycznych, ergonomicznych, psychospołecznych, chemicznych i biologicznych oraz ryzyka związane z wypadkami.

Przykłady to:

• Inteligentne środki ochrony indywidualnej (ŚOI), które wykrywają gazy, toksyny, hałas i temperatury wysokiego ryzyka.
• Urządzenia noszone na ciele, np. czujniki wbudowane w kaski lub okulary ochronne.
• Mobilne i stacjonarne systemy, takie jak drony do monitorowania niebezpiecznych obszarów w budownictwie i górnictwie.
• Oprogramowanie monitorują ce, aplikacje cyfrowe do reagowania w sytuacjach wyjątkowych oraz narzędzia rzeczywistości wirtualnej (VR) i rozszerzonej (AR) do szkoleń.
• Aplikacje na smartfony mogą być również wykorzystywane do promowania bezpiecznych i zdrowych zachowań wśród pracowników.

Tendencje dotyczące poziomu rozpowszechnienia

Dane sugerują, że nowe inteligentne systemy cyfrowe w zakresie BHP są w niektórych przypadkach jeszcze w powijakach. Tendencja zmierza jednak w kierunku ich szerszego przyjęcia. Wpływa na to rosnąca świadomość istniejących i nowych potrzeb związanych z BHP. Duże znaczenie ma także postęp technologiczny, który niesie większe możliwości.

Na poziomie przedsiębiorstw, jak wynika z danych z badania ESENER z 2019 r. 4,8% badanych zakładów zgłosiło, że wykorzystuje urządzenia noszone na ciele. Natomiast 3,7% badanych firm korzystało z robotów współpracujących (koboty). Istnieje silna korelacja między wielkością firmy, a wykorzystywaniem technologii cyfrowych. Większe przedsiębiorstwa zazwyczaj dysponują większymi zasobami finansowymi na długoterminowe badania i rozwój oraz cyfryzację. Posiadają także możliwościami technicznymi, umożliwiającymi integrację technologii monitorowania w całej ich działalności. Dysponują one również zasobami ludzkimi umożliwiającymi ocenę potrzeb, instalację i wdrożenie technologii oraz zapewnienie niezbędnych szkoleń i informacji dla personelu.

Dane z badania „Barometr BHP” z 2022 r. (2 ) pokazują, że 11% pracowników deklaruje korzystanie z urządzeń ubieralnych w pracy, a 3% – pracuje z kobotami. Z badania wynika, że urządzenia cyfrowe są wykorzystywane w miejscu pracy do monitorowania hałasu, chemikaliów, pyłów, gazów i innych niebezpiecznych substancji w przypadku 19% pracowników. Natomiast 7% respondentów wskazało, że urządzenia te monitorują tętno, ciśnienie krwi, postawę itp.

Podejścia proaktywne i reaktywne

Istnieją dwa kluczowe nadrzędne podejścia do inteligentnych narzędzi i systemów cyfrowych. Pierwsze to podejście proaktywne, które ma na celu zapobieganie szkodom i promowanie zdrowia. Drugie to podejście reaktywne, skoncentrowane na reagowaniu na wypadki i sytuacje wyjątkowe. Podejście proaktywne ułatwia prewencyjną ocenę ryzyka, sprawiając, że jest ona szybsza, łatwiejsza, tańsza i czasami ciągła (tj. całodobowa). Podejście reaktywne minimalizuje konsekwencje wypadków i sytuacji wyjątkowych, które już miały miejsce. Przykładem jest usprawnienie zgłaszania wypadków. Dzięki czemu jest ono szybsze, zautomatyzowane, tańsze, łatwiejsze i mniej stygmatyzujące, a jednocześnie usprawnianie postępowania powypadkowego.

Pozytywny wpływ na BHP

Dzięki dostarczaniu danych w czasie rzeczywistym, informacji predykcyjnych, a nawet zaleceń użytecznych w praktyce, inteligentne systemy cyfrowe mogą pomóc przedsiębiorstwom w przyjęciu proaktywnego podejścia do BHP, dzięki przewidywaniu ryzyka, zapobieganiu wypadkom i ochronie siły roboczej. Mogą w szczególności wspierać przedsiębiorstwa w następujących obszarach:

• poprawa zgodności z przepisami BHP (np. dzięki przekazywaniu w czasie rzeczywistym danych dotyczących właściwego stosowania środków ochrony indywidualnej (ŚOI))

• podejmowanie decyzji na podstawie bardziej precyzyjnych informacji dzięki szybkiemu generowaniu dokładnych informacji (parametrów) dotyczących BHP oraz stosowaniu algorytmów predykcyjnych;
• skuteczniejsze egzekwowanie przepisów dzięki identyfikacji zagrożeń na poziomie zagregowanym;
• większe możliwości szkoleniowe w środowisku rzeczywistości wirtualnej;
• większa dostępność dla pracowników o szczególnych potrzebach (np. starzejących się lub cierpiących na schorzenia) i ogólna poprawa dobrostanu pracowników.

Inteligentne systemy cyfrowe umożliwiają identyfikację i wczesne wykrywanie ryzyka, co prowadzi do zapobiegania szkodom lub ich unikania. W zakres ryzyka wchodzą indywidualne i zbiorowe narażenie na szkodliwe czynniki i poziomy środowiskowe, narażenie na ryzyko związane z nieodpowiednią ergonomią pracy, ryzyko związane z zakładami i obiektami, niebezpieczne zachowania pracowników, indywidualny zły stan zdrowia i dobrostan oraz zagrożenia psychospołeczne.

W praktyce inteligentne systemy cyfrowe często służą wielu celom BHP, łącząc więcej niż jedną technologię cyfrową i integrując szereg funkcji.

Wyzwania dla BHP

Pomimo pozytywnych aspektów istnieją zagrożenia i wyzwania, które należy wziąć pod uwagę.

• Wykorzystanie zgromadzonych danych może mieć ograniczenia, takie jak niedokładności lub trudności w interpretacji, i może spełniać inne cele niż zapobieganie zagrożeniom dla BHP.
• Inteligentne systemy cyfrowe mogą również stwarzać nowe zagrożenia lub zwiększać istniejące ryzyko. Na przykład zagrożenia fizyczne i zagrożenia dla bezpieczeństwa mogą pojawić się, jeśli systemy będą działać nieprawidłowo, zostaną zhakowane w drodze cyberataków bądź spowodują wybuchy lub jeśli ma miejsce nadmierne poleganie na cyfrowym monitorowaniu BHP kosztem innych procedur BHP
• Może również pojawić się frustracja z powodu nieprawidłowego działania sprzętu, samotnie wykonywanych, monotonnych lub powtarzalnych zadań, ciągłego monitorowania pracowników wymaganego przez system cyfrowy, braku umiejętności lub szkolenia w zakresie korzystania z nich oraz częstych ostrzeżeń generowanych przez technologie cyfrowe; wszystkie te czynniki to zagrożenia psychospołeczne, które mogą wiązać się ze zwiększonym stresem i innymi problemami ze zdrowiem psychicznym.

Inteligentne systemy monitorowania BHP mogą rozmywać odpowiedzialność w zakresie BHP, szczególnie jeśli hierarchia kontroli nie jest przestrzegana. Zbiorowe środki bezpieczeństwa nie powinny być wypierane przez skupienie się na osobistych środkach kontroli. Konieczne jest również uwzględnienie prywatności i ochrony danych.

Miejsce pracy jako środowisko o dużej ilości danych

Im bardziej inwazyjne gromadzenie danych, tym większa potrzeba zaangażowania pracowników. Konkretne środki będą się różnić w zależności od systemu, ale muszą dotyczyć tego, jakie dane są gromadzone oraz w jaki sposób są przechowywane i przetwarzane. Dwa kluczowe podejścia to:

1. uwzględnienie ochrony prywatności już w fazie projektowania, co obejmuje anonimizację i minimalizację danych, zgodność z RODO i bezpieczne przechowywanie;
2. uwzględnienie prywatności według wyboru, co polega na ograniczeniu dostępu do danych do określonych ról (np. specjalistów ds. BHP)

Pracownicy mogą postrzegać obawy związane z prywatnością danych lub ich niezgodnym wykorzystaniem jako opór wobec nowych technologii. Obawy dotyczące uzyskania przez pracodawców dostępu do bardziej osobistych aspektów życia pracowników, w tym zdrowia psychicznego, są jednak poważne. Podkreśla to potrzebę zaangażowania pracowników i ich przedstawicieli w analizę ich potrzeb i obaw oraz uwzględnienia ich przy wprowadzaniu nowych inteligentnych systemów cyfrowych.

Konieczne jest również przejrzyste informowanie pracowników i ich przedstawicieli o tym, jak systemy te funkcjonują i jakie mają dla nich skutki. Pracodawcy muszą zapewniać pracownikom odpowiednie szkolenia, coaching i informacje zwrotne, aby wspierać korzystanie z tych systemów i zarządzanie nimi.

Studium przypadku: zwiększenie zdolności reagowania w sytuacjach wyjątkowych i ochrona samotnych pracowników dzięki inteligentnym wkładkom do obuwia

Pracownicy w takich sektorach, jak: budownictwo, górnictwo, produkcja i energetyka, mają do czynienia z sytuacjami stanowiącymi zagrożenie dla życia, np. poślizgnięciami, potknięciami i upadkami. W UE w 2019r. miało miejsce blisko 600 000 wypadków związanych z pracą, z czego 520 było śmiertelnych. Do innych zagrożeń, oprócz poślizgnięć, potknięć i upadków z wysokości, należą wypadki wymagające ewakuacji i narażenie na wrogie zachowanie.

Opracowane inteligentne narzędzie cyfrowe to wkładki do obuwia, które działają bez potrzeby korzystania ze smartfonów lub dodatkowych akcesoriów. Wkładki te wykrywają upadki lub utratę pozycji pionowej, a także umożliwiają pracownikom świadome wysłanie niewidocznego ostrzeżenia poprzez trzykrotne stuknięcie prawą stopą w lewą. Kierownik ds. bezpieczeństwa może wydać polecenie ewakuacji za pomocą długiej wibracji wysłanej do wszystkich pracowników w zespole. Wkładki spełniają wymogi określone w wytycznych dotyczących standaryzacji i certyfikacji w odniesieniu do wkładek do obuwia i elektroniki.

Może Cię również zainteresować: AI w pracy Specjalisty ds. BHP – trzy zastosowania, które warto znać

Źródło: OSHA