Czynniki psychospołeczne i zdrowie psychiczne w miejscu pracy

Rosnące tempo pracy, brak nagród oraz trudności w komunikacji zwiększają stres pracowników. Coraz częściej doświadczają oni zagrożeń psychospołecznych w miejscu pracy. Badania OSH Pulse 2025 pokazują, że szczególnie narażeni są pracownicy sektora zdrowia i opieki społecznej. Problemy związane z zdrowiem psychicznym wciąż pozostają w dużej mierze tematem tabu. Jednocześnie dostęp do szkoleń, wsparcia psychologicznego i inicjatyw prewencyjnych zależy w dużej mierze od wielkości firmy i rodzaju wykonywanego zawodu.

Czytaj także: Prawne i faktyczne ramy dokształcania pracowników

Czynniki ryzyka psychospołecznego

Ponad czterech na dziesięciu pracowników w całej UE (44%) zgłasza, że jest narażonych na silną presję czasu lub przeciążenie pracą. Około jedna na trzy osoby (34%) wskazuje brak nagród za wysiłek włożony w pracę, np. wynagrodzenia, możliwości awansu lub uznania. Kolejne 29% zgłasza niską jakość komunikacji lub współpracy w organizacji.

Mniejszy odsetek pracowników zgłasza brak autonomii lub wpływu na tempo i procesy pracy – 17%. Natomiast 16% wskazuje na przemoc lub werbalne nadużycia ze strony klientów, pacjentów czy uczniów. Wreszcie, blisko jedna na dziesięć osób (8%) zgłasza doświadczenie molestowania lub zastraszania w pracy.

Czy w pracy jesteś narażony na następujące czynniki? (%; UE27)

Podstawa: wszyscy respondenci, UE27 (n=25 688)

Analiza według rodzaju zawodu pokazuje, że presja czasu lub przeciążenie pracą jest bardziej powszechne w zawodach profesjonalnych, technicznych i na wyższych stanowiskach administracyjnych – 47%. Wśród wykwalifikowanych, średnio wykwalifikowanych i niewykwalifikowanych pracowników, w tym rolników, odsetek wynosi 42%. Pracownicy biurowi, handlowi i usługowi zgłaszają presję lub przeciążenie w 43% przypadków.

Narażenie pracowników na czynniki ryzyka psychospołecznego związane z pracą różni się w zależności od wielkości miejsca pracy. Na przykład, podczas gdy 32% pracowników w dużych firmach (250+ pracowników), 31% w małych firmach (10-49 pracowników) i 30% w średnich firmach (50-249 pracowników) zgłasza niską jakość komunikacji lub współpracy w organizacji, dotyczy to jedynie 23% pracowników w mikrofirmach (<10 pracowników).

Pracownicy sektora zdrowia i opieki społecznej są najbardziej narażeni na czynniki ryzyka psychospołecznego związane z pracą. W tym sektorze 50% pracowników doświadcza silnej presji czasu i przeciążenia pracą. Średnia we wszystkich sektorach wynosi natomiast 45%. Dodatkowo 41% pracowników tego sektora wskazuje brak nagród, np. wynagrodzenia, możliwości awansu lub uznania. Średnia we wszystkich sektorach wynosi 33%. Podobnie, 25% pracowników sektora zdrowia i opieki społecznej doświadcza przemocy lub werbalnych nadużyć ze strony klientów, pacjentów czy uczniów. Jest to znacznie wyższy odsetek niż średnia 15% we wszystkich sektorach.

Postrzeganie niepewności zatrudnienia

Na pytanie o niepewność zatrudnienia, 16% pracowników w UE uważa, że mogą stracić pracę w ciągu najbliższych sześciu miesięcy. Niepewność ta jest istotnym czynnikiem ryzyka psychospołecznego. Jednak zdecydowana większość pracowników UE (82%) nie dzieli tego zaniepokojenia możliwością utraty pracy w najbliższej przyszłości.

Najwyższy odsetek pracowników obawiających się utraty pracy w ciągu sześciu miesięcy odnotowano w Irlandii i Hiszpanii – po 23%. W Grecji i Polsce wyniósł on po 22%. W Luksemburgu odsetek ten sięgnął 21%. Natomiast pracownicy w Czechach, Danii, Islandii, Holandii, Norwegii i Słowenii czują się najbardziej bezpieczni. Jedynie 8%-9% wyraża obawy o potencjalną utratę pracy.

Mówienie o zdrowiu psychicznym w miejscu pracy

Zgodnie z badaniem OSH Pulse przeprowadzonym w kwietniu-maju 2022 r., pracownicy UE mają podzielone zdanie w kwestii wpływu ujawnienia problemu ze zdrowiem psychicznym na karierę.

W większości krajów pracownicy czują, że ujawnienie problemu zdrowia psychicznego mogłoby negatywnie wpłynąć na ich karierę. Najwyższy poziom obaw odnotowano w Czechach (60%), Francji i Włoszech (po 63%), na Cyprze (67%) i w Grecji (69%). W 14 krajach większość pracowników nie zgadza się z takim stwierdzeniem. Najwyższy poziom niezgody występuje w Islandii (82%), na Węgrzech (71%) i w Szwecji (70%).

Około 80% pracowników w Finlandii i Szwecji oraz 81% w Danii zgadza się lub zdecydowanie zgadza, że czuliby się komfortowo rozmawiając z przełożonym o zdrowiu psychicznym. W kontrze, na Węgrzech mniej niż połowa pracowników (32%) deklaruje, że czułaby się komfortowo rozmawiając o problemie psychicznym z przełożonym.

Inicjatywy dotyczące stresu i problemów ze zdrowiem psychicznym w miejscu pracy

Niewielka większość pracowników (53%) zgłasza, że w ich miejscu pracy dostępne są działania podnoszące świadomość, informacje lub szkolenia dotyczące dobrostanu i radzenia sobie ze stresem. Konsultacje z pracownikami w sprawie stresujących aspektów pracy zgłasza 45% pracowników, a dostęp do poradnictwa lub wsparcia psychologicznego – 40%. Inne środki mające na celu ograniczenie stresu w pracy, takie jak zmiany w organizacji pracy, ustalanie priorytetów i lepsza komunikacja, są wymieniane przez 35% pracowników.

Pracownicy zajmujący stanowiska profesjonalne, techniczne lub wyższe stanowiska administracyjne oraz pracownicy biurowi, handlowi i usługowi częściej zgłaszają dostępność inicjatyw prewencyjnych w swoim miejscu pracy w porównaniu z wykwalifikowanymi, średnio wykwalifikowanymi lub niewykwalifikowanymi pracownikami; dotyczy to podnoszenia świadomości i szkoleń (54%-56% vs 47%), poradnictwa lub wsparcia psychologicznego (41% vs 33%) oraz konsultacji pracowników na temat stresujących aspektów pracy (45%-46% vs 40%).

Im większa firma, tym częściej pracownicy zgłaszają dostępność inicjatyw dotyczących stresu i dobrostanu w miejscu pracy. Na przykład, 66% pracowników dużych firm (250+ pracowników) wskazuje dostępność szkoleń i działań podnoszących świadomość, w porównaniu do 55% w średnich firmach (50-249 pracowników), 50% w małych firmach (10-49 pracowników) i 42% w mikrofirmach (<10 pracowników).

Może Cię również zainteresować: Wypadki przy pracy w 1 półroczu 2025 r.– dane wstępne

Źrodło: EU-OSHA