Wpływ cyfryzacji na zmiany w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy

Cyfryzacja przekształca rynek pracy poprzez wprowadzanie innowacyjnych praktyk. Wspiera rozwój nowych gałęzi przemysłu i przekształcanie zarówno fizycznego, jak i psychospołecznego środowiska pracy.

Czytaj również: Sztuczna inteligencja wymaga kontroli człowieka

Sztuczna inteligencja (SI) i narzędzia cyfrowe oferują firmom znaczące możliwości poprawy bezpieczeństwa i higieny pracy. Skutecznie zaprojektowana i wdrożona technologia pomaga ograniczyć ryzyko zawodowe. Zmniejsza liczbę wypadków i chorób w miejscu pracy oraz poprawia wydajność, produktywność i ogólne wyniki.

Jedną z kluczowych korzyści cyfryzacji jest odsunięcie pracowników od niebezpiecznych środowisk. Technologia chroni przed szkodliwymi czynnikami, takimi jak chemikalia, ekstremalne temperatury i promieniowanie. Pomaga również unikać pracy w ograniczonych przestrzeniach oraz przy maszynach wysokiego ryzyka. Dzięki technologii możemy również zoptymalizować organizację pracy. Usprawnia procesy i automatyzuje powtarzalne oraz wymagające fizycznie zadania. Poprawia rozkład obciążenia pracą, zmniejszając zarówno obciążenie fizyczne, jak i psychiczne. Systemy i narzędzia oparte na sztucznej inteligencji zwiększają bezpieczeństwo w miejscu pracy. Identyfikują zagrożenia i monitorują warunki środowiskowe. Przewidują również awarię sprzętu. Ponadto cyfryzacja wpływa na rozwój zawodowy pracowników. Wspiera podnoszenie i zmiany kwalifikacji. Zapewnia możliwość przystosowania się do zmieniających się wymagań zawodowych. Należy jednak pamiętać, że cyfryzacja to nie tylko korzyści.

Zagrożenia związane z cyfryzacją

Podczas gdy cyfryzacja ma w dużej mierze pozytywny wpływ na BHP, może ona również wprowadzać znaczące zagrożenia, którym można zapobiec i którymi należy starannie zarządzać.

Niepowodzenia w interakcji człowiek-robot są jednym z zagrożeń technologii cyfrowej. Wyzwania ergonomiczne oraz narażenie na hałas i drgania to kolejne istotne zagrożenia. Są to tylko niektóre z potencjalnych zagrożeń związanych z wdrażaniem technologii cyfrowej. Nieprawidłowo zaprojektowane urządzenia typu smart mogą powodować nadwyrężenia fizyczne. Elektronika noszona może również stwarzać podobne ryzyko dla pracowników. Korzystanie z bezzałogowych statków powietrznych, np. dronów może powodować ryzyko obrażeń, utraty równowagi. Zestawy VR mogą narażać użytkowników na zagrożenia wizualne.

Postęp technologiczny może również prowadzić do intensyfikacji pracy, poczucia niepewności zatrudnienia i technostresu. Pracownicy stają w obliczu rosnącej presji, aby dostosować się do szybko ewoluujących narzędzi i procesów. Zacieranie się granic między pracą a życiem prywatnym wynika z popularyzacji pracy mobilnej i zdalnej. Może to przyczyniać się do wypalenia zawodowego. Inwazyjny nadzór i ciągłe monitorowanie mogą naruszać prywatność i ograniczać autonomię zawodową. Ponieważ pracownicy spędzają coraz więcej czasu korzystając z narzędzi cyfrowych, mogą być coraz bardziej narażeni na cyberprzemoc. Podejmowanie decyzji w oparciu o sztuczną inteligencję grozi fragmentacją zadań. Może prowadzić do utraty satysfakcji z pracy, stronniczości oraz potencjalnej marginalizacji niektórych grup, co pogłębia nierówności w miejscach pracy.

Proaktywne podejście do BHP

Sprostanie tym wyzwaniom wymaga proaktywnego podejścia do BHP. Należy zapewnić, że transformacja cyfrowa będzie zwiększać bezpieczeństwo i dobrostan pracowników, a nie stwarzać dla nich zagrożenia.

Przeanalizowano wpływ cyfryzacji na BHP, dzieląc technologie i procesy pracy na pięć kategorii. Są to: automatyzacja i zaawansowana robotyka, inteligentne narzędzia BHP i systemy monitorowania, rozszerzona i wirtualna rzeczywistość, algorytmiczne zarządzanie pracą oraz zmieniające się środowiska pracy. W przypadku każdej z tych technologii i procesów badania podkreślają ich wpływ na bezpieczeństwo i zdrowie w pracy. Pomagają łagodzić zagrożenia fizyczne, organizacyjne i psychospołeczne. Analizują również potencjalne powiązane zagrożenia. Wyniki badań zwracają uwagę potrzebę zrównoważonego i proaktywnego podejścia do zmian, w celu zapewnienia wszystkim bezpiecznego i zdrowego środowiska pracy.

Automatyzacja i zaawansowana robotyka

Automatyzacja i zaawansowana robotyka napędzają głębokie zmiany w kwestii BHP. Wprowadzają innowacyjne sposoby zwiększania wydajności i zmniejszania ryzyka w różnych branżach. Technologie te automatyzują zadania fizyczne, takie jak montaż, obróbka materiałów. Wykonują również różnorodne niebezpieczne operacje, jak również procesy umysłowe, w tym podejmowanie decyzji i analizę danych. Redefiniują sposób wykonywania, monitorowania i zarządzania pracą.

Rola robotyki w bezpieczeństwie

Zaawansowana robotyka to technologie zaprojektowane do wykonywania zadań wymagających wysokiej precyzji, zdolności adaptacyjnych i autonomii. Mogą zwiększyć produktywność i bezpieczeństwo w miejscu pracy poprzez zmniejszenie narażenia pracowników na fizycznie wymagające lub niebezpieczne czynności. Systemy te obejmują roboty przemysłowe, takie jak zrobotyzowane ramiona wykorzystywane do powtarzalnych i niebezpiecznych zadań. Obejmują także nowoczesne innowacje, takie jak autonomiczne roboty mobilne, drony, egzoszkielety iroboty współpracujące (coboty), które mają zwiększać wydajność i bezpieczeństwo. Roboty są wykorzystywane w różnych sektorach. Zajmują się na przykład niebezpiecznymi i powtarzalnymi zadaniami produkcyjnymi, pomagają w diagnostyce i operacjach w sektorze ochrony zdrowia, wspomagają prace wymagające precyzji w sektorze rolniczym, pomagają optymalizować logistykę, ułatwiają usuwanie skutków klęsk żywiołowych i wykonują krytyczne operacje wojskowe, takie jak rozpoznanie i rozbrajanie bomb.

Wsparcie sztucznej inteligencji

Sztuczna inteligencja odgrywa kluczową rolę w automatyzacji zadań umysłowych i fizycznych. Wspomaga takie zastosowania, jak monitoring stanu zdrowia, autonomiczne systemy jazdy, chatboty i roboty przemysłowe. SI wspomaga również takie procesy jak obsługa klienta, tłumaczenia i operacje kasowe, co zmniejsza obciążenie pracą personelu i zwiększa produktywność. Innowacje technologiczne zmieniają niemal każdą branżę, nawet te tradycyjnie uważane za niewymagające stosowania zaawansowanej technologii.

Globalny wpływ automatyzacji i sztucznej inteligencji na miejsca pracy jest znaczący. MOP (2023) szacuje, że automatyzacja może częściowo dotknąć prawie 75 milionów miejsc pracy na całym świecie. Sztuczna inteligencja może wpłynąć na 427 milionów miejsc pracy w różnych sektorach. Liczby różnią się w zależności od regionu i czynników demograficznych. Regiony o zrównoważonych rynkach pracy, jak Europa i Ameryka Północna, są najbardziej narażone na automatyzację. Azja, Afryka i Ameryka Łacińska są mniej narażone na automatyzację. Wynika to z dużego znaczenia rolnictwa i sektorów nieformalnych w tych gospodarkach. Generatywna sztuczna inteligencja ma mniejszy wpływ. W Chinach technologie sztucznej inteligencji, takie jak duże modele językowe mogą wypierać personel zatrudniony na lepiej płatnych stanowiskach. Dotyczy to stanowisk wymagających doświadczenia. W efekcie zmienia wcześniejsze trendy popytu na pracę.

Generatywna sztuczna inteligencja ma nieproporcjonalnie duży wpływ na prace wykonywane przez kobiety. W większości regionów prawdopodobieństwo zastąpienia ich pracy przez automatyzację jest ponad dwukrotnie większe niż w przypadku mężczyzn. Szczególnie zagrożone są zawody związane z outsourcingiem procesów biznesowych, takie jak praca w centrach obsługi telefonicznej. Jest to znaczące źródło formalnego, stosunkowo dobrze płatnego zatrudnienia dla kobiet w gospodarkach rozwijających się.

Jak automatyzacja i robotyka zwiększają bezpieczeństwo i higienę pracy

Odsuwanie pracowników od środowisk i ekspozycji na czynniki wysokiego ryzyka

Roboty coraz częściej zastępują pracowników przy wykonywaniu niebezpiecznych zadań i w środowiskach wysokiego ryzyka. Działają w środowiskach często określanych jako „3D”, czyli prace brudne, niebezpieczne i poniżające (ang. Dirty, Dangerous and Demeaning). W górnictwie, budownictwie i produkcji, roboty umożliwiają pracownikom zdalne nadzorowanie niebezpiecznych operacji. Zmniejsza to narażenie na ryzyko, takie jak rakotwórcze opary spawalnicze, rozbrajanie bomb, czy wycieki chemikaliów. Innym przykładem jest usuwanie skutków katastrof, gdzie wykorzystuje się roboty naziemne, powietrzne i morskie. Roboty te są odporne na ekstremalne warunki, takie jak wysoka temperatura, wilgoć i promieniowanie. Również w ochronie zdrowia użycie robotów przyczynia się na przykład do zmniejszenia narażenia pracowników na promieniowanie podczas rezonansów i prześwietleń rentgenowskich lub dezynfekcji promieniami UV. W czasie pandemii COVID-19 roboty wspomagały minimalizację ryzyka poprzez obsługę transportu pacjentów i urządzeń sanitarnych. Roboty sprawdzają się również w środowiskach o ekstremalnych temperaturach, takich jak praca przy obsłudze pieców w produkcji lub na zamarzniętych platformach naftowych.