Rola BHP w ochronie zdrowia psychicznego pracowników na przykładzie sektora służby zdrowia

Dobre praktyki i inicjatywy

Na szczęście w ostatnich latach widać, że temat zdrowia psychicznego w pracy przestaje być marginalizowany. Pojawiają się inicjatywy, które pokazują, że zdrowie psychiczne to element bezpieczeństwa pracy, a nie tylko kwestia osobistego samopoczucia.

Fundacja „Nie Widać Po Mnie” realizuje program W(y)SPA – wsparcie psychologiczne medyka, który umożliwia lekarzom, pielęgniarkom i ratownikom korzystanie z anonimowych, bezpłatnych konsultacji psychologicznych online.

Równolegle część placówek wdraża Employee Assistance Programs (EAP), czyli systemowe programy wsparcia psychologicznego i prawnego dla pracowników, dotychczas stosowane głównie w sektorze prywatnym. Na poziomie państwowym rozwija się sieć Centrów Zdrowia Psychicznego, oferujących pomoc osobom w kryzysie bez skierowania i w ciągu 72 godzin od zgłoszenia, coraz częściej uwzględnianą w lokalnych strategiach zdrowotnych.

Projekty takie jak Interreg „Mental Health Matters” wspierają wymianę doświadczeń i rozwój strategii zapobiegania wypaleniu zawodowemu, a program EU4Health (2021–2027) kładzie szczególny nacisk na poprawę zdrowia psychicznego i warunków pracy personelu medycznego po pandemii COVID-19. Dodatkowo Komisja Europejska w Europejskim Planie Działań na rzecz Zdrowia Psychicznego (2023) rekomenduje włączanie ochrony zdrowia psychicznego do systemów BHP w państwach członkowskich.

Te inicjatywy – od krajowych po unijne – pokazują jedno: że zdrowie psychiczne pracowników nie jest już „miękkim tematem” HR-owym, ale fundamentalnym wymiarem bezpieczeństwa pracy.

Co mogą zrobić pracodawcy i służby BHP?

Co konkretnie mogą zrobić pracodawcy i służby BHP, aby realnie wzmocnić ochronę zdrowia psychicznego pracowników?

Po pierwsze – zidentyfikować i zmierzyć skalę problemu. W wielu placówkach medycznych wciąż nie prowadzi się oceny ryzyka psychospołecznego, mimo że jest to podstawowy warunek skutecznej prewencji. Regularne, anonimowe ankiety pozwalają ocenić poziom stresu, wypalenia zawodowego oraz relacje w zespołach, a tym samym wskazać obszary największego ryzyka.

Po drugie – włączyć zagadnienia zdrowia psychicznego do szkoleń BHP. Standardowe szkolenia często ograniczają się do zagrożeń fizycznych, pomijając obciążenia emocjonalne pracy.

Po trzecie – zapewnić pracownikom rzeczywisty dostęp do wsparcia psychologicznego. Skuteczna pomoc wymaga systemowych rozwiązań, takich jak dyżury psychologa, bezpłatne konsultacje online czy programy Employee Assistance (EAP) finansowane przez pracodawcę. Przykładem są także pilotażowe programy umożliwiające pracownikom anonimowe sesje psychoterapeutyczne (program „zdrowie na etacie).

Po czwarte – budować kulturę zaufania i otwartości, w której rozmowa o kryzysie psychicznym nie jest tabu. Równie istotne jest szkolenie kadry kierowniczej w zakresie rozpoznawania objawów wypalenia.

Po piąte – współpracować z instytucjami zewnętrznymi, w tym korzystać z projektów unijnych oferujących wsparcie eksperckie, szkoleniowe i finansowe w obszarze profilaktyki zdrowia psychicznego.

Nowoczesne BHP nie może ograniczać się wyłącznie do ochrony fizycznej – powinno obejmować pracownika jako całość, w tym jego kondycję psychiczną i zdolność do regeneracji. Warto podkreślić, że zdrowie psychiczne pracownika podlega ochronie prawnej, a jego naruszenie poprzez mobbing lub dyskryminację stanowi naruszenie obowiązujących przepisów.