Systemy zarządzania pracownikami z SI dla bezpiecznej pracy

Europejska Agencja Bezpieczeństwa i Zdrowia w Pracy prowadzi kampanię „Zdrowe i bezpieczne miejsce pracy” na lata 2023–2025. Jej celem jest podniesienie świadomości dotyczącej wpływu technologii cyfrowych na bezpieczeństwo i zdrowie w środowisku pracy. Jeśli projektanci i menedżerowie wdrożą technologie cyfrowe zgodnie z podejściem ukierunkowanym na człowieka, będą one skuteczne. Takie rozwiązania mogą stanowić bezpieczne narzędzie wspierające zarówno pracowników, jak i pracodawców w codziennej działalności. Poziom wykorzystania technologii wciąż rośnie, lecz badacze i praktycy nie poznali jeszcze w pełni ich wpływu na pracę. Dlatego kluczowe jest, aby organizacje zdobywały wiedzę i skutecznie dostosowywały strategie wdrażania technologii do ochrony pracowników.

Czytaj również: Regulacje dotyczące potencjalnych zagrożeń wynikających ze stosowania nowych technologi

Kluczowe zagadnienia

• Pojęcie zarządzania pracownikami oparte na sztucznej inteligencji i algorytmach (AIWM) dotyczy systemów cyfrowych używających danych z pracy. Systemy te wykorzystują informacje pochodzące od pracowników oraz dotyczące wykonywanych przez nich zadań w środowisku zawodowym. Pracodawcy wprowadzają dane do systemów opartych na algorytmach i sztucznej inteligencji. Systemy te podejmują zautomatyzowane decyzje dotyczące grafików, przydzielania zadań, nadzoru nad pracownikami oraz oceny ich wydajności.

• Systemy oparte na sztucznej inteligencji i algorytmach automatyzują zadania zarządcze oraz optymalizują organizację pracy. Przynoszą korzyści pracodawcom i pracownikom, jeśli uwzględnione zostaną kluczowe aspekty bezpieczeństwa i higieny pracy (BHP).

• Korzystanie z tych systemów może wpływać na autonomię pracy, obciążenie obowiązkami, poziom stresu oraz prywatność pracowników. Dlatego kluczowe znaczenie ma wdrażanie ich z uwzględnieniem podejścia ukierunkowanego na człowieka (w tym przypadku – na pracownika).

• Odpowiednio zaprojektowane i zarządzane systemy AIWM mogą zwiększać produktywność oraz poprawiać warunki pracy. Zmniejszają obciążenie pracowników, optymalizują intensywność pracy i podnoszą poziom bezpieczeństwa oraz zdrowia zatrudnionych osób.

Zmiana sposobu wykonywania pracy wskutek cyfryzacji

Cyfryzacja dynamicznie postępuje, wpływając zarówno na społeczeństwo, jak i na organizację pracy oraz sposób zarządzania. W całej Europie systemy cyfrowe stają się integralną częścią środowiska pracy. Technologie algorytmiczne i sztuczna inteligencja zmieniają wykonywanie zadań, ich koordynację oraz nadzorowanie pracowników. Choć korzystanie z tych systemów może przynosić wymierne korzyści, istnieją także zagrożenia i wyzwania, które należy uwzględnić przy ich wdrażaniu.

Czym jest zarządzanie pracownikami oparte na sztucznej inteligencji i algorytmach?

Zarządzanie pracownikami oparte na sztucznej inteligencji i algorytmach (AIWM) oznacza cyfrowe systemy zbierające dane w czasie rzeczywistym. Systemy te gromadzą informacje o miejscu pracy, pracownikach oraz wykonywanych przez nich zadaniach, wspierając procesy organizacyjne. Dane zebrane w miejscu pracy są przetwarzane przez sztuczną inteligencję i algorytmy. Następnie podejmowane są w pełni lub częściowo zautomatyzowane decyzje albo dostarczane istotne informacje pracodawcom, kierownikom i działom HR.

Systemy AIWM mogą: przydzielać zadania, ustalać grafiki, monitorować wydajność pracowników, oceniać ich zachowania i poziom efektywności.

Jeśli projektanci właściwie zaprojektują i wdrożą technologie, mogą one w czasie rzeczywistym oferować wskazówki dotyczące zadań. Takie rozwiązania poprawiają efektywność pracy, zwiększają bezpieczeństwo oraz wspierają zdrowie pracowników w codziennych obowiązkach.

Zagrożenia dla bezpieczeństwa i zdrowia pracowników

Stosowanie systemów zarządzania pracownikami opartych na sztucznej inteligencji i algorytmach staje się coraz powszechniejsze. Najczęściej wdrażają je większe przedsiębiorstwa z sektorów, gdzie praca obejmuje zadania ręczne, powtarzalne lub rutynowe, także umysłowe. Ze względu na wzrost popularności tych systemów ważne jest, aby zająć się zagrożeniami związanymi z pracą, głównie zagrożeniami psychospołecznymi wynikającymi z ich stosowania, aby zapewnić bezpieczeństwo, zdrowie i dobrostan pracowników.

Istotnym ryzykiem związanym z systemami zarządzania pracownikami opartymi na sztucznej inteligencji i algorytmach jest intensyfikacja pracy. Aby zwiększyć produktywność, pracodawcy mogą wdrożyć systemy zarządzania pracownikami oparte na sztucznej inteligencji i algorytmach. Takie rozwiązania sprawiają, że pracownicy wykonują więcej zadań szybciej, a ich wydajność jest stale monitorowana. W rezultacie pracownicy mogą odczuwać zwiększoną presję na wydajność i nie robić przerw, gdy jest to konieczne, co może prowadzić do stresu i wyczerpania, a to z kolei – do wypadków i zaburzeń układu mięśniowo-szkieletowego. Zjawisko to występuje nie tylko w magazynach, lecz także na stanowiskach umysłowych. Dotyczy pracy w bankach oraz w centrach obsługi telefonicznej, gdzie zadania są powtarzalne i wymagają stałej kontroli.

Systemy zarządzania pracownikami oparte na sztucznej inteligencji i algorytmach mogą znacznie ograniczyć kontrolę nad pracą i autonomię pracowników, ponieważ określają one zakres, tempo oraz harmonogram pracy i pozostawiają pracownikom niewiele przestrzeni na inicjatywy i decyzje dotyczące sposobu wykonywania pracy. Nasilone mikrozarządzanie może wywoływać frustrację i stres oraz obniżać produktywność pracowników. Czują się oni stale monitorowani i pozbawieni możliwości samodzielnego profesjonalnego osądu.

Najbardziej niekorzystny wpływ na poziom stresu mają te miejsca pracy, w których pracownikom stawia się wysokie wymagania, jednocześnie pozostawiając im niewielką kontrolę nad własną pracą.

Utrata autonomii, presja i izolacja społeczna

Systemy zarządzania pracownikami oparte na sztucznej inteligencji i algorytmach mogą tworzyć kompleksowy przegląd wyników pracownika. Taki przegląd jest widoczny dla współpracowników, co wpływa na przejrzystość oceny i porównywanie osiągnięć w zespole. Może to doprowadzić do powstania niezdrowego otoczenia konkurencyjnego wśród współpracowników, co będzie skutkować intensywną konkurencją odbywającą się kosztem pracy zespołowej i współdziałania, a to z kolei może powodować stres.

Nacisk na produktywność połączony z zarządzaniem opartym na sztucznej inteligencji i algorytmach może ograniczać komunikację. Takie ograniczenia prowadzą do izolacji społecznej pracowników, utrudniając współpracę i budowanie relacji w środowisku zawodowym. Brak interakcji osłabia ducha zespołu i ogranicza wsparcie współpracowników. Powoduje samotność, co negatywnie wpływa na zdrowie psychiczne oraz zadowolenie z pracy. Do zwiększonego poziomu stresu mogą też przyczyniać się ograniczone interakcje z przełożonymi oraz mniejsze wsparcie z ich strony, co wynika z zastępowania przełożonych systemami zarządzania pracownikami opartymi na sztucznej inteligencji i algorytmach. Przełożeni odgrywają ważną rolę w łagodzeniu negatywnych skutków stanowisk wymagających wysokich oczekiwań. Ich wsparcie jest szczególnie istotne tam, gdzie autonomia pracownika pozostaje ograniczona i wpływa na dobrostan zatrudnionych.

Ponadto inwazyjne monitorowanie przez systemy zarządzania pracownikami oparte na sztucznej inteligencji i algorytmach, które to systemy gromadzą poufne i wrażliwe dane, wywołuje obawy dotyczące prywatności. Taka praktyka może budzić niepokój i prowadzić do braku zaufania wobec pracodawców. Pracownicy obawiają się, że ich dane osobowe zostaną wykorzystane w sposób niezgodny z przeznaczeniem.

Nadmierne stosowanie systemów zarządzania pracownikami opartych na sztucznej inteligencji i algorytmach w miejscu pracy może ograniczać zdolności poznawcze, kreatywność i autonomię pracowników oraz kadry zarządzającej, a także doprowadzić do utraty umiejętności, co może być przyczyną stresu zawodowego.

Możliwości w dziedzinie bezpieczeństwa i higieny pracy

Systemy zarządzania pracownikami oparte na sztucznej inteligencji i algorytmach usprawniają przydzielanie zadań. Dopasowują zadania do umiejętności pracowników, zwiększając wykorzystanie siły roboczej oraz poziom zadowolenia z pracy.

Systemy zarządzania pracownikami oparte na sztucznej inteligencji i algorytmach mogą monitorować warunki w miejscu pracy, aby ostrzegać przed zagrożeniami, takimi jak duże obciążenie pracą, nękanie, zmęczenie i wypalenie zawodowe.

Technologie mogą spersonalizować procedury pracy, aby poprawić bezpieczeństwo, zdrowie, dobrostan i produktywność pracowników. Analizując wzorce komunikacji, mogą także ocenić ryzyko nękania lub wypalenia zawodowego, wspierając działania zapobiegawcze.

Przy pomocy chatbotów systemy zarządzania pracownikami oparte na sztucznej inteligencji i algorytmach mogą również zapewnić spersonalizowane wsparcie zagrożonym pracownikom.

Dzięki gromadzonym i analizowanym danym systemy te można także wykorzystać jako pomoc przy opracowywaniu skutecznych szkoleń i programów w dziedzinie bezpieczeństwa i zdrowia.