Promocja zdrowia i aktywności fizycznej w zakładach pracy w Polsce

Celem badania będącego elementem projektu „Ruch w interesie zdrowia” było ustalenie stanu i uwarunkowań dobrowolnej działalności zakładów pracy na rzecz promocji zdrowia i aktywności fizycznej personelu. Wywiady przeprowadzono w październiku i listopadzie 2024 r. wśród kadry 1032 organizacji zatrudniających 50 osób i więcej. Próba była reprezentatywna dla ogółu takich firm w Polsce w aspekcie lokalizacji (województwo), struktury branżowej i kategorii wielkości zatrudnienia.

Czytaj także: Pracodawca musi wyznaczyć pracowników do udzielania pierwszej pomocy

Przede wszystkim kadra menedżerska odpowiada za zarządzanie kwestiami zdrowia personelu. Jednakże tylko w 8 proc. reprezentuje ona formalny obszar bezpieczeństwa. Ściśle mówiąc, chodzi o dział H&S, czyli BHP. Jedynie 0,5% zarządzających zdrowiem reprezentuje działy medyczne. Najczęściej zdrowiem zarządzają właściciele firm i najwyższa kadra (w 35% badanych organizacji) oraz menedżerowie HR (31%).

W ponad połowie badanych firm osoby zarządzające zdrowiem przyznają, że nie są dobrze przygotowane do działań związanych z jego promocją, nie rozwijają swych kompetencji w tym obszarze. Faktycznie częściej ma to miejsce tam, gdzie większość personelu to pracownicy fizyczni. Ponadto dotyczy to miejsc, gdzie dominują osoby nisko wykształcone. Co więcej, odnosi się to do pracowników otrzymujących wynagrodzenie minimalne. Mniej niż 45% zakładów pracy deklaruje, że kadra menedżerska poczuwa się do troski o zdrowie swoich pracowników (lepszej niż wymaga prawo) i nie przerzuca na nich całej odpowiedzialności za zdrowie. Mianowicie ponad 30 proc. firm uważa, że wystarczy spełniać wymogi prawne. Konkretnie to chodzi o przepisy związane z BHP. W konsekwencji uznają to za dobrą troskę o zdrowie personelu.

Najbardziej popularne dobrowolne działania prozdrowotne w zakładach pracy

• troska o dogodny czas i miejsce na spokojną konsumpcję posiłków (80%)
• udogodnienia dla przyjeżdżających do pracy rowerem (58%)
• dodatkowe ubezpieczenia zdrowotne (46%)
• możliwość skorzystania z alkomatu przed podjęciem pracy (46%)
• udogodnienia związane z zakupem i przygotowaniem posiłków w pracy (42%)
• możliwość wizyty u lekarza w opłaconym czasie pracy (40%)
• Inne działania (z uwzględnionych ponad 40) realizuje rzadziej niż co trzecia firma

Najmniej popularne dobrowolne działania prozdrowotne w zakładach pracy

• przychodnia medyczna w firmie (9%)
• edukacja o zdrowym jedzeniu (8%)
• konsultacje z (psycho)dietetykiem (7%)
• opiekuńcza służba pracownicza (6%)
• zabiegi fizjoterapeutyczne (6%)
• gratyfikacje finansowe za niepalenie tytoniu (4%)
• sponsorowanie terapii antynikotynowych (3%)

Większość działań prozdrowotnych częściej implementują firmy, gdzie połowa i więcej pracowników ma wyższe wykształcenie i zarabia znacząco powyżej średniej. Rzadziej działania prozdrowotne wdrażane są tam, gdzie dominują pracownicy fizyczni, nisko wykształceni i mało zarabiający.

Motywacje pracodawców: wydajność ważniejsza niż zdrowie?

Najczęściej wskazywaną przyczyną działań prozdrowotnych o bardzo dużym znaczeniu jest chęć podniesienia produktywności i efektywności pracy (50% firm). Kolejne to: osobista postawa dyrektora/prezesa, któremu zależy na takich działaniach (44%), empatyczna potrzeba zarządu, by zadbać o pracowników (43%), chęć pokazania pracownikom, że firma troszczy się o ich zdrowie (42%) i chęć rozwijania dobrych relacji społecznych, wzmocnienia morale (42%).

Przyczyny bezpośrednio związane z ochroną/poprawą zdrowia personelu są bardzo ważne w niewiele więcej niż w co trzeciej firmie. Dążenie do wzmocnienia energii oraz odporności pracowników to bardzo ważny motyw. Mianowicie wskazało na to 38 proc. badanych. Natomiast chęć przeciwdziałania problemom ze zdrowiem jest istotna dla 34 proc. W blisko 40% firm w ogóle nie mają one znaczenia.

Wspieranie aktywności fizycznej a profil pracownika

W co drugiej firmie (w ocenie kadry zarządzającej) większość personelu to osoby, które dbają o sprawność fizyczną i kondycję, są aktywne, uprawiają sport. Na tle ogółu badanych częściej ma to miejsce w specyficznych organizacjach. W szczególności tam, gdzie ponad połowa załogi ma wykształcenie wyższe. Faktycznie wskaźnik ten wynosi 68 proc. Ponadto dotyczy to firm, gdzie zarabia się znacznie powyżej średniej krajowej. W tym przypadku wynik to 67 proc. Również istotny jest wiek zbliżony do 30 roku życia. Tutaj odnotowano 66 proc. wskazań. Ostatecznie chodzi też o pracę głównie w pozycji siedzącej, co dotyczy 65 proc. Organizacje zatrudniające głównie aktywny i wysportowany personel dwukrotnie częściej niż pozostałe podejmują różne działania promujące prozdrowotną aktywność fizyczną pracowników.

Brak jakiegokolwiek wsparcia dla aktywności fizycznej pracowników zaobserwowano w 23% średnich i dużych zakładów pracy. Dwukrotnie częściej ma to miejsce w organizacjach, gdzie osoby zarządzające zdrowiem są słabo przygotowane do tej roli. Wśród zakładów pracy, które wspierają aktywność fizyczną personelu, ponad połowa (53%) oferuje pracownikom nie więcej niż dwie formy wsparcia (spośród 16 uwzględnionych w badaniu), 75% ogranicza się do nie więcej niż czterech.

Formy promocji ruchu i rola strategii

Najczęściej wdrażane działania/rozwiązania promujące aktywność fizyczną to: udogodnienia dla przyjeżdżających do pracy rowerem (oferuje to 58% firm), dofinansowanie abonamentów sportowo-rekreacyjnych (29%) oraz celowe rozmieszczenie mebli i urządzeń w pracy tak, by stymulować przemieszczanie się (28%). Realizację każdego z pozostałych uwzględnionych potwierdza nie więcej niż 15% organizacji. Najmniej firm promuje aktywność fizyczną poprzez udostępnienie przyrządów do lekkich ćwiczeń przy stanowiskach pracy (8%), wyposażenie stanowisk w rozwiązania stymulujące zmianę pozycji (7%), sponsorowanie pracownikom wypożyczenia, napraw lub zakupu sprzętu sportowego (5%), organizowanie w czasie pracy wspólnych ćwiczeń (3%).

Większość z działań/rozwiązań promujących aktywność fizyczną na ogół częściej realizują te zakłady pracy, gdzie troska o zdrowie ma postać wieloletniej strategii, a firma stara się, by jej kultura, organizacja pracy, procedury i postawy kierownictwa znacząco sprzyjały zdrowiu pracowników. Częściej też te, gdzie większość personelu ma wyższe wykształcenie, jest młoda i dobrze zarabia. Promocję działań tego rodzaju rzadziej realizują natomiast te firmy, w których przeważają osoby pracujące fizycznie.

Abonamenty sportowo-rekreacyjne, które oferuje pracownikom 29% ogółu średnich i dużych firm, istotnie rzadziej sponsorowane są w organizacjach publicznych, zatrudniających głównie personel powyżej 45 r.ż. oraz mało dbający o sprawność i kondycję fizyczną. Wśród firm sponsorujących pracownikom abonamenty tylko co piąta (21%) systematycznie monitoruje, ile osób aktywnie z nich korzysta. Częściej niż co druga (52%) w ogóle się tym nie interesuje.

Co piąta organizacja chce włączać rodziny pracowników w oferowane im aktywności prozdrowotne. Dwukrotnie częściej robią to zakłady promujące aktywność fizyczną personelu (23%) niż pasywne w tej kwestii (10%). Zmobilizowanie personelu do aktywności fizycznej jest dużą trudnością zdaniem 29% badanych firm. W co trzeciej panuje przekonanie, że pracownicy są mało zainteresowani, by firma wspierała ich zdrowie i zdrowy styl życia.