Ochrona radiologiczna współcześnie. Ochrona pracowników medycznych i pacjentów

Ochrona radiologiczna pracowników medycznych i pacjentów

Ochrona radiologiczna to rozbudowany system złożony z wielu elementów. Zaliczamy do nich m.in.:

• warunki techniczne,
• warunki organizacyjno-prawne, czyli otrzymane zezwolenia i uprawnienia,
• szkolenia pracowników,
• nadzór nad personelem narażonym na promieniowanie,
• zapewnienie właściwych środków ochrony i sprzętu medycznego,
• przyrządy dozymetryczne,
• kontrola dawek indywidualnych pracowników,
• testy kontroli jakości urządzeń,
• przestrzeganie zasady ALARA,
• współpraca i nadzór innych jednostek sanitarnych (Sanepid).

Ochrona radiologiczna pacjentów

Szczególną rolę w ochronie radiologicznej pacjentów odgrywa zasada ALARA, którą należy się kierować przy planowaniu i organizowania pracy. W przypadku diagnostyki radiologicznej zasada ta polega na zmniejszeniu dawki, na jaką jest narażony pacjent, do takiego momentu, w którym nie traci się wartościowej informacji diagnostycznej. Jeżeli chcemy obniżyć prawdopodobieństwo wystąpienia skutków somatycznych i genetycznych, to musimy ograniczyć zbędne promieniowanie, stosując środki ochrony.

Ważne są również wymagania dotyczące sprzętu i organizacji pracowni radiologii zabiegowej, które mają na celu skrócenie zabiegu i czasu emisji promieniowania. Wymagania te wynikają z ogólnych zasad GMP/GCP (ang. good medical/clinical practices) i zasad ochrony pacjenta przed nieuzasadnioną dawką promieniowania jonizującego oraz środka kontrastującego.

Jeśli wyposażenie radiologiczne nie spełnia wymagań optymalizacji (a więc jest niezgodne z zapisami dyrektywy unijnej 97/43/ EURATOM), to należy liczyć się z roszczeniami pacjenta wynikającymi z „narażenia na nieuzasadnioną dawkę promieniowania lub środka kontrastującego”.

Sposoby ochrony pacjentów

Dawkę promieniowania należy dostosować do rodzaju badania, budowy fizycznej pacjenta, stosowanej techniki i sprzętu medycznego. Pacjent w gabinecie rentgenowskim powinien być bezwzględnie chroniony. Do sposobów ochrony badanego zaliczymy:

• Czynności i procedury obowiązujące pracowników medycznych po to, żeby wykonywane badanie było czytelne i użyteczne dla diagnostyki, bez konieczności powtórzeń.
• Różnego rodzaju osłony – stałe (ściany, kabiny), ruchome (głowice, kolimatory), osobiste (fartuchy z gumy ołowiowej, okulary).
• Stosowanie zasady ALARA, która oznacza minimalizowanie ekspozycji pacjentów na promieniowanie jonizujące do możliwie najniższego poziomu, który jest uzasadniony medycznie. Oznacza to, że należy stosować techniki obrazowania i leczenia, które generują jak najmniejszą dawkę promieniowania, nie naruszając przy tym jakości diagnostyki lub leczenia.
• Dostosowanie dawki promieniowania do indywidualnych potrzeb diagnostycznych lub terapeutycznych pacjenta. Dawkę promieniowania należy dobierać w zależności od wieku, płci, masy ciała i innych czynników związanych z pacjentem.
• Stosowanie odpowiednich tarcz ochronnych podczas wykonywania badań obrazowych w celu zminimalizowania ekspozycji na promieniowanie dla obszarów ciała, które nie są obiektem badania.
• Stosowanie technik obrazowania o niskiej dawce promieniowania, takich jak cyfrowa radiografia lub tomografia komputerowa o niskiej dawce, może pomóc w zmniejszeniu całkowitej dawki promieniowania dla pacjenta.
• Zoptymalizowanie parametrów badania takich jak napięcie, prąd i czas ekspozycji w taki sposób, aby uzyskać odpowiednią jakość obrazu przy minimalnej dawce promieniowania.
• Odpowiednio przeszkolony w zakresie zasad ochrony radiologicznej pacjentów i stosowania odpowiednich technik optymalizacyjnych personel medyczny wykonujący badania obrazowe lub zabiegi radioterapeutyczne.
• Regularne monitorowanie i ocenianie dawki promieniowania, której pacjent jest narażony podczas badania lub terapii, aby zapewnić, że jest ona zgodna z zasadą ALARA.

Galeria