Wypadkowa praca zdalna

Praca zdalna od lat w sposób mniej lub bardziej formalny funkcjonowała w firmach. Natomiast istotnie zyskała na znaczeniu od 2020 roku, kiedy to w związku z pandemią wirusa COVID-19 dystans społeczny i minimalizowanie ryzyka upowszechniły wdrożenie pracy zdalnej. Pomimo że udało się skutecznie pożegnać z pandemią, wykonywanie pracy z domu na stałe wpisało się we współczesny model zatrudnienia. Nowy model oznacza jednak nowe problemy, m.in. w obszarze wypadków przy pracy.

Czytaj również: Naruszenie było, kary nie będzie

Najwięcej wypadków zdarza się w domu. Dlaczego przy praca zdalna miałaby więc być wyjątkiem? Jak pokazują statystyki, w 2023 roku średnio co drugi dzień ktoś ulegał wypadkowi podczas pracy zdalnej. Na dane z 2024 jeszcze czekamy. Definicja wypadku przy pracy – jako nagłego zdarzenia wywołanego przyczyną zewnętrzną, powodujące uraz lub śmierć, które nastąpiło w związku z pracą – nie odwołuje się do miejsca wykonywania pracy. Oznacza to, że wypadek podczas pracy z domu może mieścić się w kategorii wypadku przy pracy. Niemniej jednak często mogą zdarzyć się na tyle skomplikowane sytuacje, iż trudno będzie o jasne rozstrzygniecie, czy wypadek faktycznie należy uznać za wypadek przy pracy.

Poparzenia, potknięcia i inne nieszczęścia

Najtrudniejszym elementem w ramach definicji wypadku jest określenie jego związku z pracą. Przy wypadkach, które mają miejsce na terenie zakładu pracy pracodawcy nie mają większych wątpliwości przy właściwej kwalifikacji zdarzeń. Praca zdalna w praktyce rządzi się trochę innymi prawami, niż praca stacjonarna. Pracownicy przygotowują sobie posiłki we własnej kuchni. Czasem robią to również dla innych członków rodziny. Wspólnie jadają obiady. W czasie krótkiej przerwy wychodzą na spacer z psem albo po zakupy itd. Sytuacji, w których dochodzi do nakładania się sfery prywatnej i pracowniczej, jest bardzo wiele. Co jeśli w tym czasie dojdzie do wypadku? Jak zakwalifikować zdarzenie, w którym pracownik poparzy się, przetnie, potknie na schodach czy skręci nogę? Każda sytuacja będzie inna, jednak z dotychczasowej praktyki można już wyciągnąć kilka wniosków.

Zerwanie związku z pracą wyklucza wypadek przy pracy

Związek z pracą jest jedną z kluczowych okoliczności, która będzie determinowała ustalenia co do charakteru zdarzenia. Jeśli zostanie zerwany, zdarzenie nie kwalifikuje się jako wypadek przy pracy. Konieczne będzie zatem szczegółowe ustalenie, czy zachowanie pracownika, w trakcie którego doszło do wypadku, miało na celu zaspokojenie wyłącznie jego osobistych potrzeb. Należy również sprawdzić, czy związek z pracą został zachowany.

Przykłady sytuacji, w których wypadek nie jest związany z pracą

Jak zatem należy ocenić sytuację, w której pracownik w trakcie pracy wykonywał czynności niezwiązane z pracą,? Na przykład, gdy podczas przysługującej mu przerwy wyjdzie na spacer z psem i w tym czasie dozna wypadku. Posiłkowo można odwołać się do wyroku Sądu Najwyższego z 20.6.2011, sygn. I UK 335/10: „Związek zdarzenia z pracą ulega zerwaniu wówczas, gdy pracownik w przeznaczonym na pracę czasie i miejscu wykonuje czynności bezpośrednio lub pośrednio niezwiązane z realizacją jego obowiązków pracowniczych i czyni to dla celów prywatnych, a w każdym razie innych niż związane ze stosunkiem pracy (…). Jeśli pracownik dozna urazu podczas wykonywania czynności niezwiązanych z zakresem jego obowiązków (nawet na terenie firmy), które nie leżą w interesie pracodawcy, to nie ma mowy o zakwalifikowaniu tego zdarzenia za wypadek przy pracy”

Sąd wyjaśnił przy tym, że w orzecznictwie przyczyny doznanego uszczerbku łączone są z wykonywaniem czynności zmierzających do realizacji zadań pracodawcy. Obejmują one zarówno obowiązki wynikające z umowy o pracę, jak i polecenia przełożonych. Przy czym przez „zwykłe czynności” w rozumieniu art. 3 ust. 1 pkt. 1 ustawy wypadkowej rozumie się zarówno czynności wchodzące do samego procesu pracy, jak i związane z przygotowaniem i zakończeniem pracy oraz czynności niemające bezpośredniego związku z wykonywaniem pracy, ale które są prawnie i życiowo uzasadnione istotą stosunku pracy.

Związek zdarzenia z pracą ustaje, gdy pracownik wykonuje czynności niezwiązane z obowiązkami służbowymi. Wykonuje je wyłącznie w celach prywatnych lub innych niż wynikające ze stosunku pracy. Zerwanie związku nastąpi wówczas, gdy pracownik poświęca się innym czynnościom o celach niezwiązanych z zatrudnieniem i interesem pracodawcy. Na przykład: wyjście na spacer z psem, zabawa z dzieckiem czy sprzątanie domu.

Ostrożnie z przerwą śniadaniową

Bardzo interesujące wyroki zapadają na tle wypadków, jakim ulegają pracownicy w czasie spożywania posiłków. W wyroku z 22.08.1979, sygn. III PR 58/79 Sąd Najwyższy uznał, że wypadek w czasie przerwy śniadaniowej i podczas czynności, które pozostają w związku z jej celem, jest wypadkiem przy pracy, jeżeli nawet zdarzenie powodujące uszczerbek na zdrowiu, zostało spowodowane zachowaniem pracownika, wykazującym na brak należytej ostrożności lub przezorności. Spożycie posiłku, zwłaszcza w czasie do tego przeznaczonym, jest czynnością życiowo uzasadnioną i zasadniczo nie powoduje zerwania związku z pracą.

Czasem zdarza się, że szczegóły potrafią mieć kluczowe znaczenie dla sprawy. W jednej ze spraw odmówiono uznania poparzenia za wypadek przy pracy z uwagi na treść zeznań poszkodowanego pracownika. Zeznał on, że świadkami poparzenia byli członkowie rodziny, którzy siedzieli przy stole i czekali na śniadanie, które pracownik przygotowywał. Na tej podstawie organy uznały zatem, że związek wypadku z pracą został zerwany. Pracownik przygotowywał bowiem posiłek dla rodziny.

Wewnętrzna przyczyna zewnętrzna

Drugim problematycznym elementem przy określaniu wypadku w pracy zdalnej będzie wystąpienie przyczyny zewnętrznej przy wypadku. Jest to jeden z elementów definicji wypadku przy pracy. Problematyczne będą np. sytuacje, w których pracownik wstając nagle od biurka po słuchawki czy ładowarkę dostanie skurczu nogi. W efekcie może się przewrócić i złamać rękę albo też niefortunnie stanie i potknie się na schodach. Czy takie sytuacje powinny być traktowane jako wypadki przy pracy? Zdaniem Sądu Najwyższego tak, w postanowieniu z 23 marca 2021 r., sygn. akt III USK 89/21 uznał, że:

„Przyczyną sprawczo-zewnętrzną zdarzenia może być każdy czynnik zewnętrzny (tzn. taki, który nie wynika z wewnętrznych właściwości człowieka) zdolny wywołać w istniejących warunkach szkodliwe skutki. W tym znaczeniu przyczyną zewnętrzną może być nie tylko narzędzie pracy, maszyna, siły przyrody, ale także praca i czynności samego poszkodowanego (np. potknięcie się, niefortunny odruch). Innymi słowy przyczyna zewnętrzna, jak chociażby zakleszczenie nogi, skurcz czy potknięcie się, wywołuje nagłe zdarzenie takie jak upadek, które jest zdarzeniem losowym, a więc niespodziewanym, nieplanowanym, niezamierzonym. Takie zdarzenia mogą zatem spełniać wymogi wypadku przy pracy.

Liczą się szczegóły

Praca zdalna jest relatywnie nową instytucją w polskim prawie pracy. Kilka następnych lat z pewnością przyniesie rozwój orzecznictwa sądowego w tym zakresie.

Rozważając wypadki przy pracy zdalnej, warto już dziś pamiętać o przepisach i ogólnych zasadach. Przy analizowaniu każdej sprawy należy brać pod uwagę całość sytuacji.

Na koniec dnia, przy wydawaniu orzeczenia przez organ rentowy lub sąd, to właśnie indywidualne okoliczności sprawy będą miały kluczowe znaczenie. To one decydują, czy wypadek był związany z wykonywaną pracą.

Może Cię również zainteresować: Wypadki przy pracy w 1 kwartale 2025 r. – dane wstępne

Źródło: Santander Serwis