Jak zgodnie z prawem zatrudniać na sezon?

Młodociani na szczególnych zasadach

Doskwierający od lat niedobór pełnoletnich pracowników skutkuje tym, iż w okresie wakacyjnym, gdy młodzież korzysta z ferii, pracodawcom najłatwiej uzupełnić braki w zatrudnieniu pracownikami młodocianymi (poniżej 18 lat). Można zawierać umowy z młodocianymi w okresie zajęć szkolnych, wtedy pracodawca musi dostosować czas ich pracy do ściśle określonych limitów.

Zatrudnianie młodocianych na podstawie umów o pracę wiąże się z licznymi ograniczeniami, które nakłada Kodeks pracy (art. 190-205 k.p.).

Młodocianego wolno zatrudnić na podstawie umowy cywilnoprawnej, czyli umowy zlecenia lub umowy o dzieło. Wtedy obowiązuje mniej ograniczeń niż przy umowie o pracę. Do takiego zatrudnienia potrzebna jest zgoda przedstawiciela ustawowego młodocianego. W świetle Kodeksu cywilnego umowa dotyczy wówczas osoby małoletniej, a pojęcie pracownika młodocianego wprowadza tylko Kodeks pracy.

Dzieci poniżej 15 lat mogą wykonywać zajęcia zarobkowe wyjątkowo. Jest to dopuszczalne wyłącznie w przypadku świadczenia pracy na rzecz podmiotów prowadzących działalność kulturalną, artystyczną, sportową lub reklamową. Zatrudnienie dziecka w tej formie wymaga nie tylko wyrażenia zgody przez przedstawiciela ustawowego lub opiekuna tego dziecka, ale także zezwolenia właściwego inspektora pracy, do którego uzyskania przedstawiać trzeba wiele dokumentów (art. 304⁵p.). Zatrudnienie to nie dotyczy zatem typowych prac sezonowych.

Pracowników młodocianych można zatrudniać w celach zarobkowych tylko przy pracach lekkich. Większość popularnych prac sezonowych, przy których zatrudnia się młodocianych w rozrywce, handlu, rolnictwie i gastronomii, spełnia te kryteria. Praca lekka to taka, która nie zagraża zdrowiu ani rozwojowi młodocianemu. Nie może też utrudniać wypełniania obowiązku szkolnego.

Pracodawca określa prace lekkie i wpisuje je do wykazu prac lekkich po zgodzie lekarza medycyny pracy. Zamieszcza się go w regulaminie pracy. Jeśli pracodawca nie ma obowiązku wydania regulaminu pracy, wykaz prac lekkich powinien być sporządzony w osobnym akcie. Mniejsi pracodawcy często tego nie robią. Przed zatrudnieniem młodocianego pracownika sezonowego pracodawca ma obowiązek zapoznania go z wykazem prac lekkich. Ponadto pracodawca zatrudniający młodocianych musi prowadzić ich ewidencję.

Młodocianych pracowników sezonowych nie wolno zatrudniać w godzinach nadliczbowych ani w porze nocnej.

Zasadniczo niedopuszczalne jest zatrudnienie osób poniżej 15 lat ani takich, które nie ukończyły szkoły podstawowej. Od tej reguły istnieją odstępstwa, ale nie dotyczą one podpisywania z młodocianymi umów o pracę w celach zarobkowych.

Pracodawca podpisuje umowę o pracę sezonową bezpośrednio z młodocianym. Robi to mimo braku jego pełnej zdolności do czynności prawnych (art. 22 § 2 i 3 k.p.). Również czynności prawne związane z realizacją umowy wykonuje sam młodociany pracownik. Rodzicom lub opiekunom młodocianego przysługuje prawo rozwiązania stosunku pracy, jeśli realizacja tej umowy sprzeciwia się dobru młodocianego. Do podjęcia przez rodzica takiej czynności konieczne jest jednak uzyskanie zgody sądu opiekuńczego. W praktyce krótkotrwały okres trwania pracy sezonowej czyni przeprowadzenie całej procedury przed sądem niewykonalnym. Pracodawca może sezonowo zatrudnić młodocianych na dowolną umowę, najczęściej jest to umowa na czas określony. Młodociani pracownicy sezonowi (zatrudnieni przy pracach lekkich) nie mają specjalnej ochrony przed zwolnieniem; obowiązują tu przepisy ogólne.

Młodociany podczas zajęć szkolnych może pracować maksymalnie 12 godzin tygodniowo, a w dniu zajęć do 2 godzin (art. 200² § 2 k.p.).

Pracodawca zatrudniając ucznia musi uwzględnić tygodniową liczbę godzin nauki. To wpływa na wymiar i rozkład czasu pracy młodocianego (art. 200² § 1 k.p.). Wymiar czasu pracy młodocianego w okresie ferii, nie może natomiast przekraczać 7 godzin na dobę i 35 godzin w tygodniu. Osoby poniżej 16 lat mają limit 6 godzin na dobę. Każdej doby młodociany ma prawo do 14 godzin nieprzerwanej przerwy, obejmującej porę nocną. W każdym tygodniu przysługuje mu co najmniej 48 godzin nieprzerwanego odpoczynku, w tym niedziela.

Pracodawca musi odebrać od młodocianego pisemne oświadczenie na temat tego, czy jest on zatrudniony u innego pracodawcy. Ograniczenia tygodniowego i dobowego czasu pracy dotyczą również sytuacji, gdy młodociany pracuje u kilku pracodawców.

Rafał Krawczyk,

sędzia Sądu Okręgowego w Toruniu

Źródło: Państwowa Inspekcja Pracy