Służba BHP, wypadki przy pracy – fikcja czy rzeczywistość w opiniach biegłego sądowego

Dyskusja

Uzyskane wyniki badań jednoznacznie potwierdzają istnienie istotnej i utrwalonej luki pomiędzy deklarowaną teorią funkcjonowania systemu bezpieczeństwa i higieny pracy a jego rzeczywistą praktyką w zakładach pracy. Formalne spełnianie wymogów prawnych, ograniczające się często do prowadzenia dokumentacji oraz realizacji szkoleń w sposób schematyczny i rutynowy, nie przekłada się automatycznie na realną poprawę poziomu bezpieczeństwa pracy. Analiza przypadków dowodzi, że w wielu organizacjach system BHP funkcjonuje bardziej jako element administracyjny niż jako narzędzie faktycznej ochrony zdrowia i życia pracowników. Kluczowym problemem ujawnionym w badaniach jest deficyt wiedzy praktycznej oraz brak krytycznej refleksji nad własnymi kompetencjami wśród części osób pełniących funkcje w służbie BHP. Przejawia się to m.in. w niepewności co do podstawowych procedur, w poszukiwaniu gotowych rozwiązań w mediach społecznościowych oraz w bezrefleksyjnym powielaniu schematów działania. Szczególnie niepokojące jest to, że postawy te obserwowane są również u osób deklarujących wieloletnie doświadczenie zawodowe oraz działalność dydaktyczną.

Pytania postawione w części refleksyjnej artykułu dotyczące zdolności funkcjonowania bez dostępu do internetu, polegania na portalach społecznościowych czy encyklopediach internetowych jako podstawowych źródłach wiedzy unaoczniają skalę uzależnienia od źródeł wtórnych kosztem wiedzy własnej, systemowej i ugruntowanej.

W sytuacjach kryzysowych, takich jak wypadek przy pracy, brak dostępu do sieci lub presja czasu powodują, że decydujące znaczenie ma rzeczywista wiedza, doświadczenie oraz umiejętność analitycznego myślenia, a nie możliwość szybkiego wyszukania informacji.

Szczególnym polem dyskusji jest podejście do gromadzenia i analizy materiału dowodowego w postępowaniach powypadkowych. Przykład kategorycznego odrzucania możliwości wykorzystania monitoringu przemysłowego przez część specjalistów BHP ukazuje błędne rozumienie pojęcia bezstronności. Bezstronność nie oznacza bowiem rezygnacji z dostępnych dowodów, lecz ich obiektywną analizę. Odmowa zapoznania się z nagraniem, motywowana wygodą, niechęcią do dalszych konsekwencji lub obawą przed odpowiedzialnością, prowadzi do zubożenia procesu ustalania przyczyn zdarzenia i utrwala fikcję bezpieczeństwa. W tym kontekście szczególnego znaczenia nabiera pojęcie naukowej integralności, rozumianej jako uczciwość, dokładność, rzetelność oraz bezstronność w analizie zdarzeń. Zasady te powinny stanowić fundament pracy zarówno biegłych sądowych, jak i służb BHP. Ich naruszenie czy to poprzez zaniechanie analizy dowodów, czy poprzez świadome fałszowanie dokumentacji szkoleniowej prowadzi do erozji zaufania do systemu ochrony pracy oraz do powstawania realnych zagrożeń dla zdrowia i życia pracowników.

Wnioski

Przeprowadzona analiza jednoznacznie wskazuje, że funkcjonowanie służby BHP oraz system szkoleń w zakresie bezpieczeństwa pracy wymaga pilnej modernizacji, ujednolicenia i standaryzacji. Konieczne jest odejście od modelu opartego na formalizmie i minimalnym spełnianiu wymagań prawnych na rzecz systemu, w którym kluczowe znaczenie mają rzeczywiste kompetencje, wiedza praktyczna oraz odpowiedzialność zawodowa. Podniesienie kwalifikacji specjalistów BHP powinno obejmować zwiększony nacisk na edukację praktyczną, rozwój umiejętności analitycznych, ciągłe doskonalenie zawodowe oraz kształtowanie postaw etycznych. Równie istotne jest budowanie świadomości odpowiedzialności zarówno po stronie pracodawców, jak i pracowników, że bezpieczeństwo pracy nie jest kosztem ani formalnością, lecz podstawowym elementem kultury organizacyjnej.

Opinie biegłych sądowych stanowią cenne i niedostatecznie wykorzystywane źródło wiedzy diagnostycznej, które może i powinno być wykorzystywane w procesie doskonalenia systemu BHP. Analiza rzeczywistych zdarzeń wypadkowych, ujawniająca mechanizmy błędów organizacyjnych, szkoleniowych i kompetencyjnych pozwala na formułowanie wniosków o charakterze prewencyjnym i systemowym. W tym sensie odpowiedź na pytanie postawione w tytule artykułu pozostaje jednoznaczna: bezpieczeństwo pracy może stać się rzeczywistością, lecz wyłącznie pod warunkiem odejścia od pozorów i fikcji na rzecz wiedzy, rzetelnej praktyki, odpowiedzialności oraz etyki zawodowej. Tylko takie podejście umożliwia przekształcenie systemu BHP z formalnego obowiązku w realne narzędzie ochrony życia i zdrowia pracowników.

dr n. o zdr. Andrzej Dziedzic ekspert ds. BHP certyfikowany przez CIOP-PIB właściciel Biura Doradczo-Usługowego BHP w Dąbrowie Tarnowskiej wpisany na listę biegłych sądowych Prezesa Sądu Okręgowego w Tarnowie ORCID: 0000-0001-7043-7353

Może zainteresować Cię również: Praca na wysokości zimą – wytyczne PIP