Służba BHP, wypadki przy pracy – fikcja czy rzeczywistość w opiniach biegłego sądowego

Wyniki badań i analiza przypadków

Przeprowadzona analiza wykazała szereg problemów systemowych w funkcjonowaniu służb BHP. Jednym z najczęściej występujących zjawisk jest niedostateczna znajomość przepisów prawa pracy oraz zasad oceny ryzyka zawodowego przez osoby pełniące funkcje specjalistów BHP. Potwierdzają to liczne pytania pojawiające się na portalach społecznościowych, takie jak: „czy mogę szkolić z zakresu BHP?”, „gdzie znajdę druk szkolenia wstępnego?” czy „kiedy będę specjalistą ds. BHP?”. Pytania te wskazują na brak podstawowych kompetencji oraz uzależnienie od źródeł internetowych zamiast rzetelnej wiedzy. Kolejnym istotnym problemem jest rutynowy charakter szkoleń BHP. W wielu przypadkach szkolenia te ograniczają się do formalnego spełnienia obowiązku prawnego, bez odniesienia do rzeczywistych warunków pracy. Przykładem może być szkolenie okresowe przeprowadzone w jednym dniu dla osób kierujących pracownikami, co rodzi wątpliwości co do jego rzeczywistej wartości merytorycznej.

Istotnym i jednocześnie alarmującym wnioskiem płynącym z analizy przypadków jest sposób postrzegania roli dowodów technicznych, w szczególności monitoringu przemysłowego, w postępowaniach powypadkowych.

W toku obserwacji praktyki oraz dyskusji prowadzonych na branżowych forach tematycznych ujawniono postawy, które w sposób kategoryczny wykluczają wykorzystanie nagrań z monitoringu jako materiału dowodowego w postępowaniu zespołu powypadkowego. Na jedno z pozornie prostych i fundamentalnych pytań: „czy w postępowaniu powypadkowym można korzystać z monitoringu przemysłowego?”, jeden z uczestników forum i zarazem doświadczony specjalista ds. BHP oraz wykładowca, udzielił odpowiedzi jednoznacznie negatywnej. Jego stanowisko zostało zilustrowane dialogiem, w którym osoba prowadząca postępowanie powypadkowe wskazała, że wobec braku możliwości technicznych uzyskania kopii nagrania, zdecydowała się na utrwalenie fragmentu zapisu za pomocą służbowego telefonu, pytając następnie o możliwość wykorzystania takiego materiału jako dowodu.

W odpowiedzi podniesiono argument, iż nagranie nie jest potrzebne, gdyż „wystarczy wyjaśnienie poszkodowanego i informacje świadków”, a zespół powypadkowy „nie jest prokuraturą” i nie ma za zadanie nikomu niczego udowadniać. Taka argumentacja została dodatkowo wzmocniona deklaracją niechęci do potencjalnych sporów sądowych oraz przekonaniem, że ewentualne konsekwencje finansowe dla pracodawcy są marginalne i nieuzasadniające pogłębioną analizę zdarzenia. Stanowisko to spotkało się z merytoryczną polemiką, w której wskazano, że obejrzenie nagrania z monitoringu nie stoi w sprzeczności z zasadą bezstronności, a wręcz przeciwnie stanowi realizację ustawowego obowiązku rzetelnego ustalenia przyczyn i okoliczności wypadku, w tym wskazania ewentualnych naruszeń przepisów lub zasad BHP. Podkreślono, że celem zespołu powypadkowego nie jest przypisywanie winy w sensie karnym, lecz ustalenie obiektywnej prawdy techniczno-organizacyjnej, która stanowi podstawę zarówno do oceny zdarzenia, jak i do działań profilaktycznych.

Szczególnie niepokojący charakter miały wypowiedzi, w których jawnie deklarowano brak potrzeby dochodzenia prawdy, lenistwo proceduralne oraz instrumentalne traktowanie postępowania powypadkowego jako narzędzia „świętego spokoju”. Postawy te, formułowane przez osobę deklarującą wieloletnią działalność dydaktyczną w obszarze BHP, stoją w rażącej sprzeczności z zasadami rzetelności, naukowej integralności oraz etyki zawodowej.

Analiza tej dyskusji unaocznia głęboki problem kulturowy w środowisku BHP, polegający na myleniu bezstronności z biernością, a obiektywizmu z rezygnacją z dowodów. Monitoring przemysłowy, choć nie jest jedynym źródłem informacji, może w wielu przypadkach stanowić kluczowy element rekonstrukcji zdarzenia, zwłaszcza w sytuacjach, gdy zeznania świadków są niespójne lub obarczone subiektywizmem.

Uzupełnieniem powyższej analizy jest sytuacja po wypadku śmiertelnym, w którym specjalista ds. BHP dopuścił się fałszowania dokumentacji szkoleniowej. Zgromadzony materiał dowodowy oraz treść aktu oskarżenia wskazują, że osoba ta, działając w krótkich odstępach czasu i z góry powziętym zamiarem, wielokrotnie poświadczyła nieprawdę co do przeprowadzenia szkoleń BHP, które w rzeczywistości nie miały miejsca. Wystawiono m.in. kartę szkolenia wstępnego i zaświadczenia o ukończeniu szkolenia dla osób kierujących pracownikami, pomimo braku faktycznej realizacji tych szkoleń.

Postępowanie to zostało zakwalifikowane jako przestępstwo przeciwko wiarygodności dokumentów (art. 271 § 1 K.k.), a zapadły prawomocny wyrok skazujący obejmował karę pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem, karę grzywny oraz obowiązek poniesienia kosztów sądowych. Przypadek ten stanowi skrajny, lecz niestety realny przykład degradacji standardów etycznych w obszarze BHP. Pokazuje on, że fikcja bezpieczeństwa może przyjmować nie tylko formę zaniedbań czy niewiedzy, lecz również świadomego i celowego naruszania prawa. Z perspektywy biegłego sądowego przypadki takie mają szczególną wagę dowodową, gdyż obnażają systemowe słabości nadzoru, kształcenia oraz odpowiedzialności zawodowej służb BHP.

Analiza dokumentacji powypadkowej ujawniła również liczne nieprawidłowości formalne i merytoryczne. Dokumenty bywają nieczytelne, niekompletne lub sporządzane post factum. Szczególnie niepokojące są przypadki, w których nie istnieje możliwość ustalenia daty przeprowadzenia szkolenia BHP, co zostało potwierdzone w zeznaniach specjalisty ds. BHP. Takie praktyki podważają wiarygodność całego systemu bezpieczeństwa pracy. Brak systemowego podejścia do doskonalenia zawodowego służb BHP oraz brak jednolitych standardów kształcenia skutkują obniżeniem poziomu kultury bezpieczeństwa. W efekcie wzrasta ryzyko wypadków przy pracy oraz błędnej interpretacji przepisów.