Nowe oblicze bezpieczeństwa pracy – AI jako narzędzie zmian w BHP

-W erze cyfrowej transformacji dotychczasowy, reaktywny model BHP ustępuje miejsca podejściu proaktywnemu i predykcyjnemu. Dzięki sztucznej inteligencji (AI) i Big Data możliwe jest prognozowanie zagrożeń. Umożliwiają one także personalizowanie ochrony w oparciu o dane zbierane z inteligentnych urządzeń. Zastosowanie AI w robotyce, systemach wizyjnych czy inteligentnych środkach ochrony indywidualnej przekształca BHP. Sprawia to, że staje się ono bardziej precyzyjne i skuteczne – przekonuje Główny Inspektor Pracy Marcin Stanecki.

Czytaj także: Inteligentne systemy cyfrowe służące poprawie bezpieczeństwa i higieny pracy

Transformacja modeli zapewnienia bezpieczeństwa pracownikom z wykorzystaniem sztucznej inteligencji wiąże się z nowymi wyzwaniami i nierozpoznanymi zagrożeniami. Wraz z postępem technologicznym mogą się bowiem pojawić ryzyka psychospołeczne, takie jak presja algorytmiczna, nadmierny monitoring i technostres. Brak jasnych regulacji prawnych i szybki rozwój nowych technologii stawiają przed pracodawcami, specjalistami BHP oraz organami kontrolnymi nowe zadania.

Zarządzanie nowym ryzykiem

Role i sposoby działania wszystkich zaangażowanych w proces pracy oraz nadzór nad jej bezpieczeństwem muszą gwałtownie ewoluować. Niezbędne jest zachowanie równowagi między innowacją a humanizmem. Technologia ma służyć człowiekowi, nie naruszając jego praw i dobrostanu.

– Przez ostatnie dziesięciolecia BHP opierało się na reaktywnym paradygmacie, czyli głównie na inspekcjach, szkoleniach i działaniu po zaistnieniu wypadków. To one były impulsem do zmian w procedurach. Tak jak rewolucja przemysłowa zmieniła produkcję, tak dziś, w erze czwartej rewolucji przemysłowej, sztuczna inteligencja wkracza do każdej sfery naszego życia, a jej wpływ na BHP jest absolutnie rewolucyjny. Jesteśmy świadkami zmiany paradygmatu. Zamiast reagować na wypadki, skupiamy się na przewidywaniu i aktywnym zarządzaniu ryzykiem – podkreśla Marcin Stanecki.

AI w służbie bezpieczeństwa

AI wykorzystuje zaawansowane czujniki i algorytmy do analizowania danych w czasie rzeczywistym. Dzięki temu możliwe jest przewidywanie zagrożeń, zanim do nich dojdzie. Dane z sensorów i urządzeń noszonych (wearables) umożliwiają tworzenie spersonalizowanych protokołów bezpieczeństwa. Protokoły te mogą być dostosowane do wieku, kondycji zdrowotnej czy stylu pracy pracownika. AI wspiera wczesne wykrywania ryzyk przez personalizację szkoleń czyt automatyzację procedur awaryjnych. To odejście od sztywnych, jednolitych procedur na rzecz ochrony dostosowanej do indywidualnych potrzeb i specyfiki stanowiska. Współczesne podejście integruje BHP z systemami zarządzania, takimi jak ISO 45001. Kładzie nacisk na kulturę organizacyjną i rolę człowieka. Wykorzystuje dane i algorytmy do wykrywania luk w systemach bezpieczeństwa na podstawie wypadków i sytuacji bliskich wypadkowi. Pozwala to na wyciąganie wniosków i reakcję przed jeszcze wystąpieniem szkody.

Nowoczesne technologie cyfrowe

• Robotyka i koboty – inteligentne roboty, w tym koboty, czyli roboty współpracujące, przejmują zadania niebezpieczne lub monotonne, odciążając pracowników i eliminując ryzyko wypadków. Wspierają także osoby starsze i z niepełnosprawnościami.
• Systemy wizyjne z AI – kamery z algorytmami rozpoznawania obrazu działają jak cyfrowi asystenci BHP, analizując obraz w czasie rzeczywistym i wykrywając nieprawidłowości, np. brak środków ochrony, nieprawidłową postawę, strefy kolizyjne. Drony z AI monitorują trudno dostępne obszary w budownictwie czy górnictwie.
• Wearables – urządzenia noszone przez człowieka, takie jak smartbandy czy sensory w odzieży, monitorują parametry fizjologiczne i środowiskowe, ostrzegając przed przemęczeniem, szkodliwymi substancjami czy ergonomią.
• Egzoszkielety – wspomagają układ mięśniowo-szkieletowy, zmniejszając ryzyko urazów przeciążeniowych, szczególnie w transporcie i opiece medycznej.
• VR i AR w szkoleniach – symulacje wirtualnej rzeczywistości pozwalają na bezpieczne ćwiczenia scenariuszy wysokiego ryzyka, personalizowane przez AI. Rzeczywistość rozszerzona (AR) wspomaga planowanie ewakuacji i wykrywanie ukrytych zagrożeń.
• Druk 3D – technologia ta umożliwia bezpieczne testowanie prototypów i minimalizuje ryzyko błędów w produkcji.

Nowe zagrożenia

Według danych Międzynarodowej Organizacji Pracy automatyzacja i AI mogą wpłynąć na setki milionów miejsc pracy na świecie. Proces ten będzie oznaczał eliminację niektórych zawodów. Jednocześnie doprowadzi do powstawania nowych profesji. Technologie cyfrowe stają się codziennym narzędziem w sektorach takich, jak logistyka, produkcja czy budownictwo. Z raportów EU-OSHA wynika, że AI zwiększa efektywność prewencji, ale rodzi też nowe problemy psychospołeczne i etyczne. Szef Inspekcji Pracy podkreśla, że sztuczna inteligencja wzbudza emocje zarówno w kontekście szans, jak i zagrożeń. Technologie takie, jak rozpoznawanie twarzy, analiza głosu, monitoring aktywności online czy analiza postawy, mogą przynieść korzyści w zarządzaniu. Jednocześnie rodzą się pytania o prywatność, etykę i morale pracowników.

AI niesie korzyści i zagrożenia. Z jednej strony może poprawiać bezpieczeństwo i produktywność. Z drugiej strony automatyzacja i nadmierny monitoring mogą prowadzić do utraty miejsc pracy, naruszeń prywatności i zwiększenia stresu. Systemy AI mogą być podatne na dyskryminację, jeśli trenowane są na niewłaściwych danych. Decyzje takich systemów mogą być trudne do zrozumienia, co komplikuje odpowiedzialność prawną.