Wygaszenie szczególnych rozwiązań dla obywateli Ukrainy – nowe regulacje od 5 marca 2026 r.

Z dniem 5 marca 2026r. weszła w życie ustawa z dnia 23 stycznia 2026r. o wygaszeniu rozwiązań wynikających z ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa oraz o zmianie niektórych innych ustaw.

Czytaj także: Business Podcast „Na własne ryzyko – BHP bez ściemy” – odc. 3

Założeniem zmian było przede wszystkim przejście z nadzwyczajnych rozwiązań podyktowanych konfliktem zbrojnym na terenie Ukrainy do rozwiązań systemowych. Wiąże się to z wygaszeniem specjalnych rozwiązań przeznaczonych dla uchodźców z Ukrainy. Celem zmian jest ujednolicenie systemu wsparcia dla wszystkich osób podlegających ochronie czasowej oraz dostosowanie go do obecnej sytuacji migracyjnej.

Aktualnie sytuacja uchodźców z Ukrainy jest stabilna, a instytucje publiczne i samorządy nie działają już w nadzwyczajnym trybie jak w początku konfliktu. Ciągłe utrzymywanie nadzwyczajnych rozwiązań względem uchodźców z jednego państwa mogłoby doprowadzić do nierównego traktowania wobec prawa wszystkich cudzoziemców.

Przyczyny i charakter zmian

Podstawą obecnych zmian było uruchomienie przez Radę Unii Europejskiej instytucji tymczasowej ochrony w marcu 2022 roku. Była to bezpośrednia odpowiedź na masowy napływ uchodźców z Ukrainy objętej konfliktem zbrojnym. Została ona zaimplementowana w dwóch polskich aktach prawnych:

Ustawie z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy,

Ustawie z dnia 13 czerwca 2003 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium RP.

Wejście w życie wspomnianej Ustawy o wygaszeniu rozwiązań wynikających z ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy, włącza doraźne, nadzwyczajne rozwiązania do systemowej Ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium RP.

Katalog zmian – Ustawa o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium RP

W ramach zmian wprowadzono do Ustawy definicję „beneficjenta ochrony czasowej”. Zgodnie z art. 2 ust. 1a, jest to cudzoziemiec należący do grupy wysiedleńców wymienionej w decyzji Rady UE. Definicja ta obejmuje również jego dziecko, o ile urodziło się na terytorium RP i nie posiada obywatelstwa polskiego lub innego państwa UE.

Do katalogu beneficjentów ochrony czasowej mogą należeć również wysiedleńcy wskazani w art. 107 Ustawy, nieobjęci decyzją Rady UE, o ile uznano ich za takich rozporządzeniem Rady Ministrów stwierdzającym istnienie masowego napływu wysiedleńców zmuszonych do opuszczenia kraju lub obszaru geograficznego, którego ta decyzja dotyczy, z powodu obcej inwazji, wojny, wojny domowej, konfliktów etnicznych lub rażących naruszeń praw człowieka, mając na celu potrzebę zapewnienia ich praw podstawowych.

Przeniesione zostały również mechanizmy rejestracji numeru PESEL ze statusem UKR. Zgodnie z art. 110a Ustawy, beneficjent ochrony czasowej może otrzymać numer PESEL ze statusem UKR. W tym celu należy złożyć odpowiedni wniosek w dowolnym organie gminy na terytorium RP. Wniosek ten składa się w terminie 30 dni od dnia przekroczenia granicy Rzeczypospolitej Polskiej.

Utrzymano również mechanizm potwierdzania tożsamości za pomocą elektronicznego dokumentu DIIA (działającego w ramach aplikacji mObywatel), pełniącego jednocześnie rolę cyfrowego zezwolenia na pobyt.

Ustawodawca zrezygnował z wydawania papierowych zaświadczeń przez Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców. Wycofano również możliwość ubiegania się o wizy o symbolu „20”, które dotychczas służyły do korzystania z ochrony czasowej.

Legalność pobytu beneficjenta ochrony czasowej

Pobyt beneficjenta ochrony czasowej uznaje się za legalny od dnia wjazdu na terytorium RP do dnia, w którym decyzja stwierdzająca masowy napływ wysiedleńców wydana przez Radę UE, zachowuje moc obowiązującą. Wjazd na terytorium RP musi nastąpić w trakcie obowiązywania decyzji o ochronie czasowej. Kluczowym warunkiem jest również to, aby celem przyjazdu cudzoziemca było korzystanie z tej ochrony.

Za legalny uznaje się także pobyt dziecka urodzonego na terytorium RP, którego rodzicem jest beneficjent pomocy czasowej nie będący obywatelem polskim ani innego państwa członkowskiego UE.

Wspomniany numer PESEL ze statusem UKR stał się podstawowym sposobem potwierdzania statusu beneficjenta ochrony czasowej. Co istotne, PESEL UKR może być nadawany także obywatelom innych państw niż Ukraina.

Zaświadczenie potwierdzające korzystanie z ochrony czasowej, wydane na podstawie poprzednio obowiązujących przepisów (w myśl art. 20 ust. 1Ustawy o wygaszeniu rozwiązań wynikających z ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy) zachowuje swoją ważność z mocy prawa do dnia 4 marca 2027 r.

Wygaśnięcie ochrony czasowej

Do Ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium RP dodano również art. 109b obejmujący zamknięty katalog zdarzeń powodujących wygaśnięcie ochrony czasowej.

Przede wszystkim ochrona czasowa wygasa, jeżeli cudzoziemiec opuścił terytorium RP na okres powyżej 30 dni. Ochrona czasowa wygasa również w przypadku, gdy cudzoziemiec nie złoży wniosku o nadanie numeru PESEL UKR w ciągu 30 dni. Ponadto traci ją osoba, która dobrowolnie zrzekła się prawa do korzystania z tej ochrony.

Katalog ten obejmuje również zdarzenia w wyniku których cudzoziemiec otrzymał zezwolenie lub zgody na pobyt z innych tytułów, otrzymał status uchodźcy, złożył wniosek o udzielenie ochrony międzynarodowej, lub też nabył obywatelstwo polskie albo innego państwa członkowskiego UE.

Zmiana przepisów dotyczących zatrudnienia cudzoziemców

Zgodnie z art. 116 ust. 1 Ustawy, beneficjenci ochrony czasowej mogą wykonywać pracę bez zezwolenia. Odbywa się to na zasadach określonych w Ustawie z dnia 20 marca 2025 r. o warunkach dopuszczalności powierzania pracy na terytorium RP.

Co istotne, do znowelizowanej Ustawy nie przeniesiono przepisów art. 22 ust. 1 dotyczących warunków zatrudnienia z Ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa oraz o zmianie niektórych innych ustaw. W poprzednim stanie prawnym obowiązywały szczegółowe przepisy uzależniające pracę obywatela Ukrainy od spełnienia konkretnych wymogów. Dotyczyły one między innymi minimalnego wynagrodzenia, wymiaru czasu pracy oraz obowiązku zgodności z deklarowanymi warunkami zatrudnienia. Obecnie wszystkich cudzoziemców dotyczą zasady ogólne wynikające z art. 116 ust. 1 Ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium RP.

Wprowadzenie obowiązku powiadomienia

Nowy art. 5a Ustawy o Warunkach dopuszczalności powierzania pracy cudzoziemcom na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej wprowadza tzw. powiadomienie o powierzeniu pracy cudzoziemcowi korzystającemu z ochrony czasowej.

Zgodnie z art. 5a ust. 1 Ustawy, polski podmiot ma obowiązek powiadomić powiatowy urząd pracy o powierzeniu pracy cudzoziemcowi korzystającemu z ochrony czasowej. Powiadomienie to należy złożyć w ciągu 7 dni od dnia rozpoczęcia pracy przez cudzoziemca. Powiadomienia dokonuje się przez system teleinformatyczny, a w przypadku jego awarii i niemożliwości zachowania terminu, dokonuje się tego najpóźniej pierwszego dnia roboczego po usunięciu problemu.

W treści powiadomienia powinny znaleźć się szczegółowe informacje dotyczące podmiotu powierzającego pracę oraz dane osobowe cudzoziemca. Należy określić rodzaj zawartej umowy, stanowisko, miejsce wykonywania pracy oraz stawkę wynagrodzenia i wymiar czasu pracy. Dodatkowo wymagane jest podanie liczby wszystkich osób zatrudnionych w danym podmiocie na dzień złożenia powiadomienia.