Szkodliwe czynniki biologiczne w MBP. Jak chronić pracowników?

Bioaerozole, bakterie lekooporne i wirusy to niewidzialni wrogowie w każdej hali przetwarzania odpadów. Zaniedbania w zakresie BHP mogą prowadzić nie tylko do chorób zawodowych, ale i przeniesienia groźnych patogenów do domów pracowników. Jak skutecznie zarządzać ryzykiem biologicznym i dlaczego prysznic po zmianie to absolutna konieczność? Oto kluczowe wytyczne dla służb BHP i pracowników branży odpadowej.

Czytaj także: MHE Defensive Driving – bezpieczna obsługa wózków widłowych w regałach wysokiego składowania, cz. I

Źródłem szkodliwych czynników biologicznych (SCB) w zakładach MBP są m.in. resztki produktów spożywczych. Głównie są to odpady odzwierzęce, takie jak tłuszcz, kości czy mięso. Ponadto zagrożenie stanowią wydaliny ludzi i zwierząt, w tym zużyte pieluchomajtki oraz woreczki z psimi odchodami.

W środowisku pracy MBP mogą być obecne różne gatunki bakterii, grzybów, wirusów i endopasożytów, w tym również chorobotwórcze dla ludzi. Co więcej, bakterie mogą przenosić geny oporności na antybiotyki powszechnie stosowane w leczeniu ludzi, stanowiąc istotne ryzyko dla zdrowia eksponowanych na nie pracowników.

Rodzaj SCB i poziom ekspozycji pracowników MBP zależy od morfologii i ilości przerabianych odpadów. Ponadto kluczową rolę odgrywają zastosowane środki profilaktyczne, w szczególności przegrody budowlane oraz systemy wentylacji.

Drogi narażenia

• oddechowa (wdychanie bioaerozolu);
• kontaktowa: przez uszkodzoną i nieuszkodzoną skórę oraz oczy (przerabiane odpady, zanieczyszczone powierzchnie, urządzenia, pojazdy i narzędzia);
• pokarmowa: oddychanie przez usta (połknięcie ze śliną bakterii obecnych w bioaerozolu) oraz spożywanie posiłków, picie napojów, palenie wyrobów tytoniowych, czy waporyzacja brudnymi rękoma.

Skutki zdrowotne

Rodzaj skutków zdrowotnych zależy od drogi narażenia i układu drobnoustrojów. Ponadto wpływ ma obecność czynników chemicznych w pyle organicznym. Wreszcie liczy się indywidualna podatność i odporność pracownika.

SCB mogą mieć wobec pracowników MBP działanie infekcyjne; alergiczne i immunomodulujące. Ponadto narażenie na bioaerozol bakteryjny zawierający chorobotwórcze i oportunistyczne (warunkowo chorobotwórcze) bakterie może powodować dysbiozę mikrobiomu skórnego, układu oddechowego (szczególnie nosa) i jelit.

Zalecenia higieniczne

Jak pracodawca może chronić zdrowie pracowników eksponowanych na SCB?

Ocena ryzyka zawodowego w odniesieniu do szkodliwych czynników biologicznych (ORZ-SCB) jest w Polsce obowiązkiem pracodawcy. Podstawą do ORZ-SCB jest przegląd literatury o badaniach mikrobiologicznych w zakładach odpadów. Mianowicie chodzi o dane z Polski lub krajów o tej samej strefie klimatycznej. Ponadto państwa te powinny mieć zbliżone warunki społeczno-gospodarcze. Do przeprowadzenia ORZ-SCB zalecana jest metoda opisowa.

Uwaga!

Wyniki badania środowiska pracy na obecność SCB przeprowadzonego bezpośrednio w zakładzie pracy nie mogą stanowić wyłącznej podstawy do ORZ-SCB. Układ jakościowy i ilościowy SCB w środowisku pracy zakładu przetwarzającego odpady komunalne jest zmienny z powodu zmian w strumieniu odpadów wynikających m.in. z czasu przetrzymywania odpadów przed dostarczeniem do zakładu, sezonowości, procentowego udziału frakcji organicznej). Wyniki takiego badania stanowią wartościowy załącznik do ORZ-SCB, ale wykazu SCB nie można do nich ograniczyć. Jeśli literatura wskazuje, że w analogicznym środowisku pracy wykazano obecność SCB innych niż zidentyfikowano w badaniu, należy je również uwzględnić.

Monitorowanie stanu zdrowia pracowników

Istotnym elementem ORZ-SCB jest monitorowanie chorób u pracowników eksponowanych na SCB. W szczególności dotyczy to objawów wiązanych przez nich z warunkami pracy. Dokumentowanie takich przypadków ułatwia walidację ORZ-SCB w kontekście kontroli efektywności wdrożonych środków profilaktycznych.

Środki profilaktyczne

Ochrona pracowników przed szkodliwymi czynnikami biologicznymi (SCB) wymaga stosowania środków wg hierarchii skuteczności: od eliminacji i zastąpienia czynnika, przez środki techniczne (wentylacja, hermetyzacja) i organizacyjne, aż po środki ochrony indywidualnej (ŚOI). Kluczowe działania obejmują:

• Wentylacja: Hale MBP muszą posiadać system nawiewno-wywiewny z filtrami oraz odciągi miejscowe w strefach pylenia (np. rozładunek).
• Odzież i ŚOI: Należy stosować oddzielne szafki na odzież brudną i czystą (by nie przenosić patogenów do domu). Pranie odzieży zapewnia pracodawca. Dobór ŚOI powinien uwzględniać wszystkie zagrożenia (wg wytycznych CIOP).
• Zwalczanie szkodników: Wymagany jest program kontroli owadów i gryzoni.
• Higiena osobista: Pracodawca zapewnia środki czystości. Pracownicy mają obowiązek:
  • myć ręce przed jedzeniem i paleniem oraz opatrywać wszelkie rany;
  • spożywać posiłki i palić wyłącznie w wyznaczonych strefach;
  • brać prysznic po zakończeniu zmiany.

Informowanie o ryzku zawodowym i edukacja pracowników

Pracodawca ma obowiązek poinformowania pracowników o ryzyku dla zdrowia. Mianowicie o tym, które wynika z narażenia na szkodliwe czynniki biologiczne. Narażonych pracowników należy poinformować o rodzajach czynników szkodliwych zidentyfikowanych w środowisku pracy, drogach narażenia, możliwych skutkach zdrowotnych oraz metodach zapobiegania wystąpieniu tych skutków (środki profilaktyczne). Każdy pracownik musi zapoznać się z oceną ryzyka dla swojego stanowiska. Następnie ma obowiązek potwierdzić ten fakt odręcznym podpisem. Natomiast minimalny zakres tematyczny okresowego szkolenia BHP dotyczącego ekspozycji na szkodliwe czynniki biologiczne został określony prawnie w §9 ust. 1 rozp. z 22 kwietnia 2005 r. w sprawie szkodliwych czynników biologicznych dla zdrowia w środowiska pracy oraz ochrony pracowników zawodowo narażonych na te czynniki.

Profilaktyka medyczna

W formularzu skierowania należy wpisać narażenie na pył organiczny. Dodatkowo trzeba uwzględnić wysokie ryzyko skaleczenia skażonymi przedmiotami.

Zgodnie z obowiązującymi przepisami pracownicy instalacji MBP podlegają pod wymagane szczepienie przeciw tężcowi, WZW typu A i durowi brzusznemu.

Z uwagi na ryzyko zranienia ostrym narzędziem przedmiotem skażonym krwią lub innym materiałem biologicznym zaleca się, aby pracownicy wykonujący czynności w bezpośrednim kontakcie z odpadami komunalnymi lub urządzeniami / narzędziami zanieczyszczonymi odpadami komunalnymi powinni być zaszczepieni przeciw WZW typu B.

Zgodnie z aktualnymi zaleceniami w obszarze medycyny pracy oraz epidemiologii pracodawca powinien rozważyć rozszerzenie oferty szczepień dla pracowników o szczepienie przeciw grypie sezonowej i COVID-19.

W związku z aktualną sytuacją epidemiologiczną w Polsce, Unii Europejskiej i na świecie oraz obecnością w odpadach komunalnych ludzkich wydalin zaleca się, aby pracownicy zakładu MBP sprawdzili status swojego szczepienia na polio i błonicę, a osoby niezaszczepione powinny poddać się szczepieniom.

Ponadto istotna jest promocja szczepień wśród personelu zakładu, podobnie jak promocja innych zachowań prozdrowotnych w celu wzmocnienia zdrowia i budowania odporności u pracowników.

Zapobieganie przeniesieniu SCB na inne osoby

Na terenie instalacji MBP, w obszarze zanieczyszczonym pyłem organicznym te same zasady BHP powinny obowiązywać pracowników zakładu, jak i zewnętrznych podwykonawców różnych usług, w tym kierowców samochodów dostarczających odpady i inne materiały / sprzęt, serwisantów, kontrolerów, kurierów itd. Każda osoba przebywająca w jakimkolwiek celu na terenie instalacji MBP w obszarze zanieczyszczonym pyłem organicznym powinna być poinformowana o ryzyku dla zdrowia wynikającym z ekspozycji na szkodliwe czynniki biologiczne.

Narzędzia, sprzęt i urządzenia użytkowane na terenie instalacji MBP są skażone chorobotwórczymi bakteriami i innymi szkodliwymi czynnikami biologicznymi obecnymi w pyle organicznym. Wynoszenie tych przedmiotów poza teren instalacji oznacza przeniesienie mikroorganizmów w formie zdolnej do zarażania ludzi do innego środowiska. Dotyczy to także pojazdów użytkowych, w tym samochodów dostarczających odpady komunalne i innych wykorzystywanych na terenie instalacji. W przypadku konieczności poddania tych urządzeń i pojazdów serwisowi lub naprawie należy je w miarę możliwości wyczyścić, umyć i poddać dezynfekcji. Pracownicy firm wykonujących te usługi powinni być poinformować o ryzyku dla zdrowia wynikającym z kontaktu z urządzeniami i pojazdami zanieczyszczonymi SCB.

Jak pracownik eksponowany na SCB może chronić swoje zdrowie?

Obowiązki prawne pracownika

Zgodnie z art. 211 Kodeksu pracy pracownik ma obowiązek przestrzegania przepisów i zasad bezpieczeństwa i higieny. Szczegółowy wykaz obowiązków pracownika w tym zakresie obejmuje:

• znajomość i przestrzeganie przepisów BHP;
• uczestniczenie w szkoleniach i instruktażach BHP;
• wykonywanie pracy zgodnie z przepisami BHP;
• stosowanie się do poleceń przełożonych w zakresie BHP;
• dbanie o sprzęt, narzędzia i miejsce pracy;
• stosowanie środków ochrony indywidualnej i zbiorowej;
• poddawanie się badaniom lekarskim;
• zawiadamianie przełożonego o zagrożeniu i wypadku;
• ostrzeganie współpracowników o zagrożeniach;
• współdziałanie z pracodawcą w zakresie BHP.

Zalecenia dla pracownika

Aby chronić zdrowie swoje i rodziny przed szkodliwymi czynnikami biologicznymi (SCB), należy przestrzegać poniższych zasad:

• Higiena i ochrona przed przenoszeniem zakażeń:
  • Po pracy weź prysznic i zmień odzież (nie łącz ubrań roboczych z prywatnymi).
  • Zdejmij biżuterię do pracy.
  • Przedmioty osobiste (np. telefon) dezynfekuj przed wyjściem z zakładu, aby nie przenosić patogenów do domu.
• Bezpieczne zachowania podczas pracy:
  • Często myj ręce mydłem (zawsze po kontakcie z odpadami, przed jedzeniem, paleniem i toaletą).
  • Nie dotykaj twarzy brudnymi rękami i zabezpieczaj plastrem wszelkie skaleczenia.
  • Posiłki spożywaj wyłącznie w wyznaczonych strefach, po zdjęciu wierzchniej odzieży roboczej.
  • Unikaj e-papierosów i żucia gumy przy odpadach.
  • W razie zanieczyszczenia oczu, przemyj je natychmiast solą fizjologiczną lub wodą.
• Monitorowanie zdrowia: Obserwuj organizm pod kątem objawów (kaszel, duszności, gorączka, problemy żołądkowe). Jeśli dolegliwości ustępują podczas urlopu, zgłoś to lekarzowi i służbom BHP.
• Profilaktyka: Dbaj o odporność poprzez zdrową dietę i ruch oraz skorzystaj z zalecanych szczepień ochronnych.

Może Cię również zainteresować: Prace lekkie młodocianych w trakcie ferii

Źródło: Instytut Medycyny Pracy im. prof. J. Nofera w Łodzi