Niepracownicze formy zatrudnienia pod niepełną ochroną

Obecna ochrona bezpieczeństwa i higieny pracy dla osób zatrudnionych w formach niepracowniczych jest niewystarczająca. Zatem jako Główny Inspektor Pracy zobowiązuję się do przygotowania propozycji nowych przepisów, które zapewnią tym pracującym większe bezpieczeństwo – podkreślił Marcin Stanecki.

Czytaj także: Zakaz niszczenia niesprzedanej odzieży – co zmienia w BHP?

Główny Inspektor Pracy podczas ostatniego posiedzenia Rady Ochrony Pracy zwrócił uwagę na zmiany zachodzące we współczesnym społeczeństwie. Mianowicie wpływają one na to, że praca coraz częściej świadczona jest w formach niepracowniczych.

– W tym kontekście niezwykle istotne jest to, aby była ona wykonywana bezpiecznie. Obowiązujące obecnie przepisy bhp w dużej mierze odnoszą się do relacji pracodawca –pracownik, wobec czego niepracownicze formy świadczenia pracy nie mają tak szczegółowych regulacji – podkreślił Marcin Stanecki.

Skala naruszeń w raportach Inspekcji Pracy

W raporcie przygotowanym dla ROP przez Państwową Inspekcję Pracy zawarte są najświeższe informacje o skali problemów związanych z niepracowniczymi formami zatrudnienia.

W latach 2024–2025 Inspekcja Pracy intensywnie kontrolowała przestrzeganie przepisów BHP przy wykonywaniu usług na kontraktach cywilnoprawnych. Mianowicie przeprowadzono 5,6 tys. kontroli, które objęły warunki zatrudnienia przeszło 62,5 tys. osób. Skala uchybień zmusiła inspektorów do wydania prawie 6,3 tys. decyzji naprawczych. Ponadto sformułowano 3,2 tys. wniosków w wystąpieniach, co bezpośrednio wpłynęło na sytuację zawodową ponad 25 tys. zleceniobiorców.

– Wśród najliczniejszych nieprawidłowości, do których odnosiły się decyzje i wystąpienia kierowane przez inspektorów pracy, wymienić należy brak realizacji skutecznej ochrony zdrowia i życia pracujących poprzez zapewnienie im bezpiecznych i higienicznych warunków pracy, zwłaszcza w zakresie organizacji pracy, w sposób zapewniający takie warunki – powiedział szef Inspekcji Pracy.

Inspektorzy pracy podczas kontroli regularnie stwierdzali poważne uchybienia w zakresie profilaktyki zdrowotnej. Mianowicie często dochodziło do dopuszczania osób do pracy bez aktualnego orzeczenia lekarskiego o braku przeciwwskazań na danym stanowisku. Zdarzały się także liczne przypadki dopuszczania do pracy ludzi nieposiadających dostatecznej znajomości przepisów i zasad bezpieczeństwa podczas określonej pracy.

Outsourcing: pułapka rozproszonej odpowiedzialności

– Z praktyki Państwowej Inspekcji Pracy, wynikającej z przeprowadzonych kontroli, wynika, że także nowe formy świadczenia pracy przysparzają wiele problemów w zakresie bezpieczeństwa i ochrony zdrowia – zauważył Marcin Stanecki.

W przypadku outsourcingu – rozumianego jako powierzenie wykonania określonych zadań lub procesu zewnętrznemu podmiotowi na podstawie umowy cywilnoprawnej, przy czym osoby wykonujące pracę pozostają zwykle związane z tym podmiotem  jako jego pracownicy albo osoby świadczące pracę na innej podstawie – poza kilkoma ogólnymi przepisami Kodeksu pracy brakuje regulacji prawnej określającej podział obowiązków pomiędzy współpracującymi podmiotami, możliwej do jej pełnego egzekwowania.

– Outsourcing w praktyce polega najczęściej na wprowadzeniu do zakładu pracy pracowników zewnętrznego podmiotu, co z punktu widzenia prawnego wiąże się z zawarciem z agencją outsorcingową umowy o świadczenie usług lub umowy o współpracy, o formalnym charakterze tzw. podwykonawstwa lub współprowadzenia zakładu pracy. Zawierając tego rodzaju umowę, podmiot prowadzący zakład pracy formalnie pozbywa się właściwie odpowiedzialności za życie i zdrowie pracowników agencji outsourcingowej jako podwykonawcy – wyjaśnia Główny Inspektor Pracy.

Brak odpowiednich ustaleń pomiędzy stronami umowy prowadzi do rażących zaniedbań w sferze bezpieczeństwa. W wielu przypadkach osoby z agencji zewnętrznych nie przechodzą badań ani szkoleń BHP i nie otrzymują odzieży ochronnej. Oznacza to, że na ich stanowiskach nie przeprowadza się oceny ryzyka, co bezpośrednio zagraża ich bezpieczeństwu. Nie są również prowadzone badania i pomiary czynników szkodliwych w środowisku pracy, a także nie jest sprawowany formalny nadzór nad bezpieczeństwem ich pracy.

Tragiczne skutki braku ochrony: dane o wypadkach

Ustalenie, kto powinien płacić za badania lekarskie zleceniobiorców, bywa dla kontrolerów niezwykle kłopotliwe. W rzeczywistości brak jasnych przepisów sprawia, że podmioty odpowiedzialne za opiekę medyczną osób na formach niepracowniczych są trudne do zidentyfikowania.

Skala zagrożeń w formach niepracowniczych jest alarmująca, co potwierdzają dane z kontroli 557 wypadków. Faktycznie w każdym z tych przypadków osoby świadczące pracę na innej podstawie niż umowa o pracę straciły życie lub doznały ciężkich obrażeń ciała. To 20% wszystkich takich wypadków badanych przez Inspekcję Pracy

Zapowiedź zmian: co planuje Główny Inspektor Pracy?

– Ponieważ widzimy te problemy związane z brakiem skutecznej i pełnej ochrony w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy osób wykonujących pracę na innej podstawie niż stosunek pracy, zobowiązuję się do opracowania propozycji zmian przepisów odnoszących się do tej grupy pracujących, które dadzą jednocześnie możliwość zwiększenia ochrony ich życia i zdrowia – zadeklarował Marcin Stanecki.

Propozycje mają dotyczyć:

• objęcia niepracowniczych form świadczenia pracy przekazywaniem informacji w zakresie ryzyka zawodowego, a także przeprowadzaniem badań lekarskich oraz szkoleń w dziedzinie bhp w dookreślonym zakresie;
• obowiązku przekazywania wybranych zagadnień przewidzianych zakresem szkolenia w dziedzinie bhp;
• konieczności wskazywania wniosków i zalecanych środków profilaktycznychw karcie wypadku w odniesieniu do niepracownika.

– Państwowa Inspekcja Pracy nadal będzie wspierać osoby świadczące pracę na innej podstawie niż stosunek pracy, przedsiębiorców i pracodawców, udzielając im porad w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy. Tym samym jako urząd będziemy wpływać na podnoszenie poziomu świadomości zagrożeń oraz wiedzy na temat sposobów ochrony przed nimi wszystkich osób aktywnych zawodowo – zapewnił Główny Inspektor Pracy.

Może Cię również zainteresować: Reforma PIP: Decyzje o stosunku pracy i 11 mld zł z KPO odblokowane

Źródło: Państwowa Inspekcja Pracy