Azbest: Więcej osób objętych bezpłatnymi badaniami

Resort zdrowia pracuje na nowym rozporządzeniem dotyczącym badań profilaktycznych osób zatrudnionych kiedyś przy azbeście. Obecnie byli pracownicy badani są nie rzadziej niż co trzy lata. Ministerstwo nie ujawnia jednak jeszcze szczegółów, jak często takie badania będą przeprowadzane w przyszłości. Z badań skorzysta jednak więcej osób, gdyż obejmą osoby zatrudnione w firmach azbestowych bądź w warunkach narażających na działanie azbestu do końca 2004 r.

Może Cię także zainteresować: Marka osobista – opcja czy konieczność?

Nowe ramy prawne i kontekst unijny

Projekt (numer RCL – MZ 1861) ma zastąpić rozporządzenie z 4 sierpnia 2004 r. Dotyczy ono okresowych badań lekarskich pracowników zatrudnionych w zakładach, które stosowały azbest w produkcji. (tekst jedn. Dz. U. z 2025 r. poz. 970). Będzie to akt wykonawczy do szykowanej przez rząd nowej ustawy azbestowej, która jednak rząd jeszcze nie skierował do Sejmu, choć ma implementować dyrektywę 2023/2668/UE (numer RCL – UC60). Polska powinna przyjąć odpowiednie przepisy najpóźniej do 21 grudnia 2025 r. Niestety, nie zdążyła z tym terminem. Różne resorty odpowiedzialne za przygotowanie aktów wykonawczych do nowej ustawy azbestowej nie czekają więc na jej uchwalenie przez parlament, ale już wystartowały z pracami nad rozporządzeniami. Wśród tych ministerstw jest też resort Jolanty Sobierańskiej-Grendy.

Obecny standard badań i uprawnienia pracownicze

Obecnie do okresowych badań lekarskich uprawnieni są pracownicy. Muszą być oni zatrudnieni w zakładach związanych z azbestem. Dotyczy to zatrudnienia 28 września 1997 r. lub przed tą datą. Obecna ustawa zawiera zresztą dokładną listę 28 takich zakładów. Zakres okresowego badania lekarskiego obejmuje badanie ogólnolekarskie, jak również zdjęcie radiologiczne klatki piersiowej i badanie spirometryczne spoczynkowe. Lekarz może rozszerzyć ten podstawowy zestaw badań o badania uzupełniające oraz inne badania diagnostyczne, np. tomografię komputerową, EKG itp. Oprócz badań, osoby takie są uprawnione do bezpłatnego zaopatrzenia w leki związane z chorobami wywołanymi pracą przy azbeście, a także korzystania – raz w roku – z leczenia uzdrowiskowego (oraz zwolnienia z odpłatności związanej z tym leczeniem).

Zgodnie z przepisami obowiązującymi od 2004 r., okresowe badania profilaktyczne przeprowadza się nie rzadziej niż raz na trzy lata. Lekarz przeprowadzający badanie ustala jednak dokładną częstotliwość tych badań. Bierze przy tym pod uwagę ocenę stanu zdrowia pacjenta oraz jego stanowisko pracy. Analizuje również wielkość narażenia na pył azbestu, staż pracy oraz okres latencji.

Planowane rozszerzenie grupy beneficjentów

Nie wiadomo, jak będzie ostateczna wersja projektowanych przepisów (wstępnie proponowano utrzymanie 3-letniego cyklu). Niemniej jednak – w porównaniu do obecnie obowiązujących przepisów – wydłużono czas zatrudnienia do 31 grudnia 2004 r. oraz rozszerzono grupę pracowników, którym przysługują te uprawnienia. Dotychczasowe uprawnienia nie obejmowały osób narażonych na działanie azbestu. Dotyczy to różnego rodzaju prac z materiałami budowlanymi oraz izolacyjnymi. Pominięto również sektory takie jak przemysł energetyczny, chemiczny, górnictwo czy stocznie. Projektodawcy tłumaczą, że rozszerzenie czasowe jest konieczne, ze względu na fakt, iż ta grupa osób narażonych na działania azbestu wchodzi w okres największego ryzyka występowania azbestozależnych nowotworów takich jak rak płuca i międzybłoniak opłucnej. Wyniki systematycznej opieki oraz doświadczenia zdobyte podczas badań profilaktycznych dają konkretną szansę. Umożliwiają one wczesne wykrycie chorób azbestozależnych. Pozwalają także na spełnienie obowiązku państw członkowskich w zakresie monitorowania stanu zdrowia pracowników. Obejmuje to również czas po zakończeniu narażenia.

Postęp medyczny i profilaktyka antytytoniowa

Konieczne jest jednak – jak wynika z uzasadnienia projektu ustawy – dostosowanie tych przepisów do postępu medycznego w zakresie rodzajów badań, np. wykorzystanie niskodawkowej tomografii komputerowej. Do badania ogólnolekarskiego konieczne jest dodanie edukacji antytytoniowej, w związku z udokumentowanym faktem, że palenie papierosów znacząco przyspiesza proces zapadania na choroby azbestozależne.

Przepisy przejściowe i aktualizacja listy zakładów

Zgodnie z art. 74 ust. 2 projektowanej ustawy, orzeczenie lekarskie oraz termin następnego badania profilaktycznego zawarte w książeczce badań profilaktycznych wydanej na mocy starych przepisów, zachowają moc do czasu orzeczenia lekarskiego wydanego już na podstawie nowych przepisów. Na pewno znikną też dotychczasowe książeczki badań profilaktycznych. Na liście zakładów, których byli pracownicy są objęci badaniami pojawił się jeden dodatkowy pracodawca – Przedsiębiorstwo Sprzętu Ochronnego Maskpol S.A. Analiza danych gromadzonych w Centralnym Rejestrze Chorób Zawodowych w Instytucie Medycyny Pracy w Łodzi wykazała, że od 2014 r. lekarze odnotowują wśród byłych pracowników tego zakładu przypadki zachorowania na międzybłoniaka opłucnej jako choroby zawodowej spowodowanej narażeniem na działanie azbestu.

Czytaj również: Wejście w życie ustawy o układach zbiorowych pracy i porozumieniach zbiorowych – kluczowe informacje

Źródło: Prawo.pl.