Warunkowość społeczna? Działania kontrolno-informacyjne

Od 1 stycznia 2025 r. wszystkie państwa członkowskie UE zostały zobowiązane, aby wprowadzić w rolnictwie tzw. warunkowość społeczną.

Czytaj także: 10 najważniejszych grup dokumentów dotyczących BHP przy produkcji żywności

Na czym polega warunkowość społeczna?

Mechanizm ten polega na uzależnieniu wysokości wsparcia finansowego dla rolników – którzy prowadzą działalność gospodarczą lub zatrudniają pracowników – od przestrzegania krajowych przepisów wdrażających wybrane dyrektywy Unii Europejskiej. W praktyce oznacza to konieczność stosowania przepisów prawa pracy oraz zasad BHP. Kontrole rolników prowadzą natomiast inspektorzy pracy.

Co dokładnie podlega kontroli?

Zakres kontroli opiera się na przepisach Kodeksu pracy oraz regulacjach dotyczących bezpieczeństwa i higieny pracy. Mianowicie zagadnienia te zostały ujęte w 23 punktach opisujących możliwe niezgodności. Dodatkowo wykaz ten podzielono na obszary BHP oraz prawa pracy. Faktycznie wytyczne te zawarto w załączniku do rozporządzenia Ministra Rolnictwa z 14 sierpnia 2025 r. Ponieważ akt ten wszedł w życie 5 września 2025 r., od tego momentu Inspekcja Pracy kontroluje podmioty. Zatem określa on szczegółowy zakres działań kontrolnych, jeśli chodzi o zadania inspektorów, które obejmują:

BEZPIECZEŃSTWO I HIGIENĘ PRACY

Ogólne obowiązki pracodawcy w zakresie BHP

1. Niepodjęcie przez pracodawcę działań wpływających na poprawę stanu bezpieczeństwa i higieny pracy w zakładzie pracy.
2. Niezapewnienie przez pracodawcę pracownikom bezpieczeństwa i higieny pracy, w tym niezapobieganie zagrożeniom związanym z wykonywaną przez pracowników pracą, niewłaściwa organizacja pracy, niestosowanie koniecznych środków profilaktycznych oraz nieinformowanie pracowników o zagrożeniach i nieorganizowanie szkoleń dla pracowników.
3. Nieprawidłowe zorganizowanie przez pracodawcę służby bezpieczeństwa i higieny pracy.

Pierwsza pomoc i sytuacje awaryjne

1. Pracodawca nie zapewnił środków niezbędnych do udzielania pierwszej pomocy w nagłych wypadkach. Nie wyznaczył też osób odpowiedzialnych za ewakuację i zwalczanie pożarów.

Ocena ryzyka i wypadki przy pracy

1. Nieprzeprowadzenie oceny ryzyka zawodowego związanego z wykonywaną pracą lub niezapoznanie pracowników z wynikami tej oceny.
2. Nieustalenie okoliczności i przyczyn wypadku przy pracy, niesporządzenie protokołu ustalenia okoliczności i przyczyn wypadku przy pracy, nieprowadzenie rejestru wypadków przy pracy i niepodjęcie niezbędnych działań eliminujących lub ograniczających zagrożenia.

Informowanie i szkolenie pracowników

1. Pracodawca nie informuje pracowników o istniejących zagrożeniach. Brakuje też instrukcji dotyczących zasad stosowania środków ochrony indywidualnej.
2. Nieprzeszkolenie pracowników w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy, w tym nieprzeprowadzenie szkolenia wstępnego (instruktażu ogólnego i stanowiskowego) lub szkolenia okresowego.

Bezpieczeństwo i eksploatacja maszyn

1. Nieudostępnienie pracownikom maszyn właściwych do wykonywania pracy i odpowiednio przystosowanych do jej wykonywania, niezapewnienie użytkowania tych maszyn w sposób niepogarszający bezpieczeństwa i zdrowia pracowników, niezastosowanie odpowiednich rozwiązań minimalizujących ryzyko związane z użytkowaniem maszyn oraz nieuwzględnienie przy ich doborze specyfiki stanowiska pracy, warunków środowiskowych i istniejących zagrożeń.
2. Pracodawca eksploatuje maszyny wprowadzone do obrotu przed 2003 rokiem. Urządzenia te nie przeszły wymaganej procedury dostosowania do minimalnych wymagań BHP.
3. Niezapewnienie okresowych i specjalnych kontroli maszyn narażonych na pogorszenie stanu technicznego mogącego powodować sytuacje niebezpieczne, w tym po wykonaniu prac modyfikacyjnych, wystąpieniu zjawisk przyrodniczych, wydłużonym postoju, niebezpiecznych uszkodzeniach lub po wypadkach przy pracy, nieprzeprowadzanie kontroli przez upoważnione przez pracodawcę osoby posiadające odpowiednie kwalifikacje lub przez jednostki działające na podstawie odrębnych przepisów.

Wymagania techniczne i zabezpieczenia maszyn

1. Maszyny z własnym napędem nie posiadają wymaganych zabezpieczeń technicznych oraz urządzeń blokujących dostęp osobom nieupoważnionym. Brakuje w nich systemów hamowania awaryjnego, odpowiedniego oświetlenia oraz urządzeń przeciwpożarowych. Dodatkowo maszyny zdalnie sterowane nie mają rozwiązań zapewniających ich natychmiastowe zatrzymanie po utracie zasięgu. Brak też systemów chroniących przed zderzeniem podczas ich normalnej pracy.
2. Niewyposażenie maszyn w urządzenia zatrzymania awaryjnego, w środki ochrony przed zagrożeniami spowodowanymi emisją lub wyrzucaniem substancji, materiałów lub przedmiotów, w odpowiednie obudowy lub urządzenia wyciągowe przy zagrożeniach emisją gazów, oparów, płynów lub pyłów, niewdrożenie zabezpieczeń adekwatnych do poziomu ryzyka związanego z upadkiem lub wyrzuceniem przedmiotów.

Instrukcje i szkolenia specjalistyczne

1. Niezapewnienie pracownikom dostępu do instrukcji użytkowania maszyn zawierających informacje dotyczące warunków użytkowania, możliwych sytuacji nietypowych i zasad praktycznego stosowania maszyn.
2. Nieprzeszkolenie pracowników w zakresie bezpiecznego użytkowania maszyn i nieprzeprowadzenie specjalistycznych szkoleń dla pracowników wykonujących naprawy, modernizację, konserwację lub obsługę maszyn.

Konsultacje z pracownikami

1. Niekonsultowanie z pracownikami lub ich przedstawicielami:

• zmian w organizacji pracy i wyposażeniu stanowisk pracy, wprowadzania nowych procesów technologicznych, substancji chemicznych i ich mieszanin, jeżeli mogą one stwarzać zagrożenie dla zdrowia lub życia pracowników;
• oceny ryzyka zawodowego występującego przy wykonywaniu określonych prac oraz nieinformowanie pracowników o tym ryzyku;
• tworzenia służby bezpieczeństwa i higieny pracy lub powierzania wykonywania zadań tej służby innym osobom oraz wyznaczania pracowników do udzielania pierwszej pomocy, a także wykonywania działań w zakresie zwalczania pożarów i ewakuacji pracowników;
  przydzielania pracownikom środków ochrony indywidualnej, odzieży i obuwia roboczego;
• szkolenia pracowników w dziedzinie bezpieczeństwa i higieny pracy.

PRAWO PRACY

Zmiany warunków i układów zbiorowych

1. Pracodawca nie poinformował pracownika w terminie o zmianie warunków zatrudnienia lub objęciu go układem zbiorowym. Informacja ta powinna zostać przekazana najpóźniej w dniu wejścia zmiany w życie.

Braki w treści umowy i informacjach

1. Zawarcie umowy o pracę bez określenia wszystkich wymaganych w tej umowie elementów, takich jak strony umowy, adres siedziby lub zamieszkania pracodawcy, rodzaj umowy, data jej zawarcia, warunki pracy i płacy (w tym: rodzaj pracy, miejsce wykonywania pracy, składniki wynagrodzenia, wymiar czasu pracy, dzień rozpoczęcia pracy), a także czas jej trwania lub dzień jej zakończenia w przypadku umów na czas określony i okres próbny.
   Nieprzekazanie pracownikowi w wymaganych terminach informacji, w formie papierowej lub elektronicznej, o warunkach zatrudnienia, w szczególności dotyczących norm i wymiaru czasu pracy, przerw, odpoczynku, pracy zmianowej, składników wynagrodzenia, urlopu, zasad rozwiązywania stosunku pracy, polityki szkoleniowej i układów zbiorowych.
   Nieprzekazanie w określonym terminie informacji o zmianach konkretnych warunków zatrudnienia pracownikom przed wyjazdem do pracy lub w celu wykonania zadania służbowego poza granicami kraju oraz pracownikom delegowanym w ramach świadczenia usług. 

Wyjazdy zagraniczne i zmiana siedziby

1. Pracodawca nie poinformował pracownika o zmianie adresu siedziby, warunków zatrudnienia lub objęciu go układem zbiorowym. Zabrakło również wymaganych informacji przed wyjazdem pracownika do pracy poza granice kraju. Dotyczy to wyjazdów na okres przekraczający cztery tygodnie. Ponadto pracownik delegowany z Polski nie otrzymał powiadomienia o zmianie konkretnych warunków jego zatrudnienia.

Termin 7 dni na informację

1. Niepoinformowanie pracownika, w formie papierowej lub elektronicznej, o warunkach zatrudnienia w ciągu 7 dni od nawiązania stosunku pracy.

Błędy w umowach na okres próbny

1. Zawarcie umowy o pracę na okres próbny z naruszeniem dopuszczalnych limitów czasowych albo ponowne zawarcie umowy o pracę na okres próbny z tym samym pracownikiem bez zmiany rodzaju pracy.

Czas pracy i regulaminy

1. Pracodawca nie ustalił systemów i rozkładów czasu pracy w regulaminie ani w obwieszczeniu. Nie zawarł również wymaganych porozumień ze związkami zawodowymi lub przedstawicielami pracowników.

Koszty i czas szkoleń

1. Nieprzeprowadzenie szkoleń wymaganych przepisami prawa, układem zbiorowym pracy, regulaminem, umową o pracę lub na polecenie przełożonego, a także nieponiesienie przez pracodawcę kosztów tych szkoleń lub niezaliczenie czasu ich trwania poza godzinami pracy do czasu pracy pracownika.

Szkolenia z warunkowości społecznej – wsparcie dla rolników

Wraz z wejściem w życie od września 2025 roku zasad warunkowości społecznej wielu rolników stanęło przed nowymi obowiązkami związanymi z przestrzeganiem przepisów prawa pracy, w tym bezpieczeństwa i higieny pracy. Aby ułatwić dostosowanie gospodarstw do tych wymagań, istotną rolę odgrywają szkolenia organizowane między innymi przez Pomorski Ośrodek Doradztwa Rolniczego, w których inspektorzy pracy z Gdańskiego Inspektoratu biorą cyklicznie udział. 

Szkolenia prowadzone przez inspektorów pracy mają przede wszystkim charakter informacyjno-praktyczny. Ich głównym celem jest:

• wyjaśnienie zasad warunkowości społecznej,
• omówienie obowiązków rolnika jako pracodawcy,
• wskazanie najczęstszych błędów wykrywanych podczas kontroli,
• przygotowanie do ewentualnej kontroli Państwowej Inspekcji Pracy.

Co istotne, szkolenia te są ukierunkowane nie tylko na teorię, ale przede wszystkim na praktyczne zastosowanie przepisów w gospodarstwie rolnym.

Informacje o terminach i tematyce szkoleń można zaleźć na stronie internetowej Pomorskiego Ośrodka Doradztwa Rolniczego.

Może Cię również zainteresować: Wypadek w ZG Lubin: Operator ranny podczas prac serwisowych

Źródło: Okręgowy Inspektorat Pracy w Gdańsku