Uprawnienia pracowników rodziców. Jak pogodzić pracę z opieką?

W dobie wyzwań demograficznych kluczowa dla decyzji o rodzicielstwie jest możliwość łączenia pracy z opieką nad dzieckiem. Kodeks pracy oferuje rodzicom szereg ułatwień w organizacji czasu pracy, jednak wiedza o nich wciąż bywa znikoma. Oto zestawienie najważniejszych uprawnień pracowniczych.

Czytaj także: Pracujący rodzice a elastyczna praca. Poznaj nowe przepisy

1. Praca zdalna – obowiązek uwzględnienia wniosku przez pracodawcę

Jednym z najważniejszych rozwiązań ułatwiających godzenie pracy z wychowywaniem dzieci jest możliwość wykonywania obowiązków w formie pracy zdalnej. Uprawnienie to przysługuje wprost na podstawie art. 67¹⁹ § 6 i 7 Kodeksu pracy następującym grupom pracowników:

• rodzicom dzieci do lat 4;
• rodzicom dzieci posiadających zaświadczenie „Za życiem”;
• rodzicom dzieci z orzeczeniem o niepełnosprawności (lub orzeczeniem o umiarkowanym bądź znacznym stopniu niepełnosprawności);
• rodzicom dzieci posiadających opinię o potrzebie wczesnego wspomagania rozwoju, orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego lub zajęć rewalidacyjno-wychowawczych.

W przypadku trzech ostatnich grup uprawnienie to nie wygasa wraz z osiągnięciem przez dziecko pełnoletności.

Kiedy pracodawca może odmówić?

Co do zasady pracodawca ma obowiązek uwzględnić wniosek pracownika. Odmowa jest dopuszczalna wyłącznie wtedy, gdy wynika z rodzaju pracy lub jej organizacji (np. w przypadku stanowisk wymagających stałej obecności fizycznej, takich jak praca recepcjonisty). O przyczynach odmowy pracodawca musi poinformować w postaci papierowej lub elektronicznej w terminie 7 dni roboczych od dnia złożenia wniosku.

2. Ograniczenie dobowego wymiaru czasu pracy do 8 godzin

Pracownicy wychowujący dziecko do lat 4, którzy są zatrudnieni w niestandardowych systemach czasu pracy, chronieni są normą dobową nieprzekraczającą 8 godzin (art. 148 k.p.). Dotyczy to pracy w systemach:

• równoważnym (gdzie wymiar dobowy może sięgać do 12 godzin);
• skróconego tygodnia pracy;
• pracy w ruchu ciągłym;
• weekendowym.

Wykonywanie pracy powyżej 8 godzin na dobę w wymienionych systemach jest możliwe wyłącznie za zgodą pracownika. W przypadku braku zgody, czas pracy ulega odpowiedniemu skróceniu, przy czym pracownik zachowuje prawo do wynagrodzenia za czas nieprzepracowany w związku z tą korektą.

Ważne: Z uprawnienia do ograniczenia dnia pracy do 8 godzin w tych systemach może skorzystać w danym czasie tylko jedno z rodziców.

3. Obniżenie wymiaru czasu pracy (praca na część etatu)

Pracownikom uprawnionym do urlopu wychowawczego przysługuje prawo do złożenia wniosku o obniżenie wymiaru czasu pracy – maksymalnie do wymiaru nie niższego niż połowa pełnego etatu (art. 186⁷ k.p.).

Zasady i wymiar korzystania:

• Z uprawnienia można korzystać co do zasady do końca roku kalendarzowego, w którym dziecko kończy 6. rok życia (lub do 18. roku życia dziecka, jeżeli posiada ono orzeczenie o niepełnosprawności i wymaga osobistej opieki).
• Wymiar obniżonego etatu odpowiada wymiarowi niewykorzystanego urlopu wychowawczego (maksymalnie 35 miesięcy, z łącznego limitu 36 miesięcy przysługującego rodzicom).
• Skorzystanie najpierw z obniżonego wymiaru pracy nie pomniejsza przysługującego wymiaru urlopu wychowawczego. Jednak skorzystanie w pierwszej kolejności z urlopu wychowawczego proporcjonalnie skraca czas, w którym można pracować w obniżonym wymiarze.
• Z opcji tej w jednym czasie może korzystać tylko jedno z rodziców.

Ochrona przed zwolnieniem:

Pracodawca jest zobowiązany uwzględnić wniosek pracownika. Ponadto pracownik korzystający z obniżonego wymiaru czasu pracy podlega ochronie przed wypowiedzeniem umowy przez pierwsze 12 miesięcy. Jedynym wyjątkiem są zwolnienia grupowe (u pracodawców zatrudniających co najmniej 20 pracowników) realizowane na podstawie przepisów ustawy z 13 marca 2003 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników.

Może Cię również zainteresować: Wypadek KWK Murcki-Staszic: Śmierć 40-letniego górnika

Źródło: PIP