Instrukcja BHP – obowiązek czy konieczność

Zapewnienie bezpiecznych i higienicznych warunków pracy to jeden z podstawowych obowiązków pracodawcy, wynikający z przepisów Kodeksu pracy. Kluczowym narzędziem realizacji tego obowiązku są instrukcje BHP.

Fot. iStock

Z artykułu dowiesz się:

• kto odpowiada za opracowanie i aktualizację instrukcji BHP,
• jakie wymogi prawne musi spełniać instrukcja stanowiskowa,
• dlaczego sama obecność instrukcji nie wystarcza do zapewnienia bezpieczeństwa.

Zgodnie z art. 15 Kodeksu pracy [1], pracodawca zobowiązany jest do zapewnienia pracownikom bezpiecznych i higienicznych warunków pracy. Jednym z podstawowych narzędzi realizacji tego obowiązku są instrukcje BHP, które precyzują zasady postępowania przy wykonywaniu określonych czynności, w tym stosowanych w zakładzie procesów technologicznych, oraz wykonywania prac związanych z zagrożeniami wypadkowymi lub zagrożeniami zdrowia pracowników oraz obsługi maszyn i innych urządzeń technicznych.

Zgodnie z art. 237⁴ § 2 i § 3 Kodeksu pracy, pracodawca jest obowiązany wydawać szczegółowe instrukcje i wskazówki dotyczące bezpieczeństwa i higieny pracy na stanowiskach pracy, a pracownik jest obowiązany potwierdzić na piśmie zapoznanie się z przepisami oraz zasadami bezpieczeństwa i higieny pracy. Potwierdzenie zapoznania się pracownika z przepisami i zasadami BHP powinno znajdować się w aktach osobowych ‒ § 3 ust. 2 lit. e Rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 10 grudnia 2018 r. w sprawie dokumentacji pracowniczej [2].

W niniejszym artykule pragnę zwrócić uwagę na konieczność opracowywania instrukcji BHP dla maszyn i urządzeń technicznych.

Instrukcja BHP – podstawy prawne

Najistotniejszymi przepisami w obszarze BHP, które wskazują na obowiązek ich tworzenia, są:

• Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 26 września 1997 r. w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy [3],
• Rozporządzenie Ministra Gospodarki z dnia 30 października 2002 r. w sprawie minimalnych wymagań dotyczących bezpieczeństwa i higieny pracy w zakresie użytkowania maszyn przez pracowników podczas pracy [4].

Zgodnie z § 41 pkt 1 i pkt 2 ogólnych przepisów BHP [3], pracodawca jest zobowiązany udostępnić pracownikom, do stałego korzystania, aktualne instrukcje bezpieczeństwa i higieny pracy dotyczące m.in. procesów technologicznych stosowanych w zakładzie oraz wykonywania prac związanych z zagrożeniami wypadkowymi lub zagrożeniami zdrowia pracowników, a także instrukcje obsługi maszyn i innych urządzeń technicznych. Zgodnie z ust. 2 instrukcje powinny w sposób zrozumiały dla pracowników wskazywać czynności, które należy wykonać przed rozpoczęciem danej pracy, zasady i sposoby bezpiecznego wykonywania pracy, czynności do wykonania po jej zakończeniu oraz zasady postępowania w sytuacjach awaryjnych stwarzających zagrożenie dla życia lub zdrowia pracowników.

Instrukcja BHP – Treść i forma

Podobnie sformułowany został obowiązek wynikający z § 30 rozporządzenia w sprawie minimalnych wymagań dla maszyn [4]. Z przepisu tego wynika, że pracodawca powinien zapewnić pracownikom dostęp do informacji, w tym pisemnych instrukcji dotyczących użytkowania maszyn, zwanych dalej „instrukcjami”. Instrukcje powinny zawierać co najmniej informacje dotyczące bezpieczeństwa i higieny pracy w zakresie: warunków użytkowania maszyn, występowania możliwych do przewidzenia sytuacji nietypowych oraz praktyki użytkowania maszyn. Instrukcje powinny być zrozumiałe dla pracowników, których dotyczą.

Wymóg, aby instrukcje BHP były zrozumiałe dla pracowników, oznacza przede wszystkim, że muszą one być napisane w taki sposób, by każdy pracownik mógł je poprawnie odczytać, zrozumieć i zastosować w praktyce.

Instrukcje nie mogą być napisane nadmiernie technicznie, skomplikowanie czy z użyciem nazewnictwa i nomenklatury, którego pracownik nie zna. Powinny być proste, jednoznaczne, praktyczne i dostosowane do poziomu wiedzy pracowników.

W mojej ocenie podstawowym dokumentem, na bazie którego powinna zostać opracowana instrukcja BHP dla maszyny, jest jej instrukcja użytkowania opracowana przez producenta (§ 59 ust. 1 [5]), ponieważ to właśnie producent posiada pełną wiedzę techniczną na temat konstrukcji, zasad działania, ograniczeń oraz potencjalnych zagrożeń związanych z obsługą maszyny. Instrukcja użytkowania zawiera m.in. szczegółowe informacje dotyczące:

• właściwego sposobu instalacji, eksploatacji i konserwacji,
• potencjalnych ryzyk i zagrożeń charakterystycznych dla danej maszyny,
• środków ochrony wymaganych podczas pracy, w tym ŚOI,
• dopuszczalnych parametrów pracy oraz czynności, których należy bezwzględnie unikać.

Na podstawie tych informacji należy opracować rzetelną i zgodną z rzeczywistością instrukcję BHP, która będzie uwzględniała zarówno wymagania prawne, jak i specyficzne cechy techniczne urządzenia. Dzięki temu instrukcja BHP będzie skuteczna, kompletna i dostosowana do faktycznych warunków użytkowania maszyny, co ma kluczowe znaczenie dla zapewnienia bezpieczeństwa pracowników.

Galeria

Zobacz więcej